Auguste Maquet hayatını, Fransa'nın önemli yazarı Dumas'nın gölgesinde geçirdi ve o öldüğünde bir dipnot olarak tarihin sayfalarına karıştı. Öteki Dumas isimli filmle beraber akademisyenler Auguste Maquet'yi yeniden tartışmaya başladı

Öteki Dumas (L’Autre Dumas) isimli filmle beraber akademisyenler, Auguste Maquet’nin Üç Silahşörler gibi yapıtlardaki rolünü yeniden tartışmaya başladı. Maquet hayatını Fransa’nın bu önemli yazarının gölgesinde geçirdi ve o öldüğünde bir dipnot olarak tarihin sayfalarına karıştı.

2009 yılında yüzlerce kitap yayımlandı Türkiye’de. Bunların bir kısmı bir göz kırpması kadar kısa kaldı vitrinlerde, bir kısmı ise inmek bilmedi raflardan. Çok satanlar da oldu, çok konuşulanlar da... Satış rakamlarını elimizde olsa da kaçı ne kadar okundu onu bilmek olanaksız. Hepsini bir bir anmayı düşünsek, malum sayfalar kısıtlı. Onun yerine, yüzlercesinin içinden dikkatimizi çekenleri bulup çıkarmak ve hatırlatmak istedik. Bir yıl geride kalırken, ‘kimler geldi, kimler geçti’ diyebilmek için... Seçtiğimiz 50 kitap içinde çeviri romanlar yok. Onu gelecek sayımızda Asuman Kafaoğlu-Büke’nin kaleminden okuyacaksınız. Türk yazarların romanları, öykü kitapları, denemeler, biyografiler ve inceleme/araştırma kitaplarından bir seçki yaptık. 50 tanesinden 25’ine de büyüteç tutup, daha yakından bakalım dedik. Arada okumadıklarınız varsa, hâlâ çok geç olmadığını hatırlatarak...

Tamam. Kimse bize 'Ulysses'i okuyun' demiyor. Ya da ne bileyim 'Decameron'u ya da 'Niteliksiz Adam'ı okumamızı söylemiyor. Ama bu kadar mı boşa atılır bir olta. İsmet Özel’in o ünlü şiirinin adını ödünç alırsam, ‘Evet, isyan’ diyorum. Sabrımla bilinen ben bile, hoşgörüyü artık bir kenara koymak gerek diyorum ve o isyana sizi de davet ediyorum... Bir ‘Dur!’ demenin, bir ‘Yetti artık!’ demenin vakti gelmedi mi sizce de... Bu pespaye akıl vermeler, bu postmodern olana bile pabucunu ters giydiren ucuzluklar, bu gizemli olduğu söylenen rakamlar, bir parça kokuşmuş peyniri bulmamız için şaşkın bir fareye çevrilerek bırakıldığımız labirentlerle dolu kitaplar...

'Düşünmek Ne Demektir' bir felsefe dersi metni olsa da şiirden asla kopmaz, neredeyse demeyeceğim tamamıyla anlamını orada bulur. Şiirin filozofu Hölderlin ise felsefenin şairi de Heidegger'dir. Siz de Heidegger cümlelerine düşkünseniz Düşünmek Ne Demektir’i okumalısınız. Zaten nerede bir Heidegger metni varsa döner şiire değer ve Hölderlin’de konaklar. Düşünmek Ne Demektir bir felsefe dersi metni olsa da şiirden asla kopmaz, neredeyse demeyeceğim tamamıyla anlamını orada bulur. Şiirin filozofu Hölderlin ise felsefenin şairi de Heidegger’dir. Ardı sıra gelen, mantık aşkını, şiirsel olandan beslenen ritmik cümlelerle, altı çizilesi tanımları patlatarak ilerler zambaklı filozofun kitabı. Hafıza, düşünmenin toplanmasıdır. Böylesi bir tanım gereksiz ve sebepsiz değildir elbette.

"Bazen buradan ayrılmaktan ve Paris’e gitmekten, ellerimi tuttuğunu, bana çiçeklerle dokunduğunu hissetmekten başka bir şey arzulamıyorum, sonra nereden geldiğini, nereye gittiğini de bilmek istemiyorum. Benim için sen Hindistanlısın ya da daha da uzak, karanlık, kahverengi bir ülkeden; benim için çölsün sen, denizsin, sır olan her şeysin. Hâlâ hiçbir şey bilmiyorum senin hakkında ve bu yüzden senin için korkuyorum, bizlerin burada yaptığı herhangi bir şeyi senin yaptığını hayal edemiyorum, ikimiz için bir saray kurmalı ve o sarayın içinde benim sihirli efendim olabilmen için seni yanıma almalıydım, orada halılarımız ve müziğimiz olacak, orada aşkı bulacağız."

Balzac’ın ‘Sönmüş Hayaller’de yarattığı Lucién de Rubempre mi gerçek yaşamdan alınmıştır? Dostoyevski’nin Raskolnikov’u, bir buçuk yüzyıl önce edebiyat tam da gerçeği anlattığı için, gerçek bir kişilik olabilir mi? Kurmaca kişilikler gerçeğe en çok yaklaştıkları anda daha çok sorgulanabilir nesneler olarak ortaya çıkarken, gerçek hayattan uzaklaşıp yazınsal yazının doğasına döndükçe daha gerçek birer kişiliğe dönüşür. Dorrit Cohn bu saptamayı başka biçimde, “Kurmaca eserlerdeki en gerçek, ‘en eksiksiz’ karakterler en yakından ve tam da gerçek yaşamda insanları tanıyamayacağımız şekillerde tanıdığımız kişilerdir,” diye anlatıyor. “Romancılar bireyin iç yaşamını resmederken, kelimenin tam anlamıyla kafalarından uydururlar,” da diyor Cohn.

Francis Wheen, ‘Karl Marx’ adlı kitabında Marx’la ilgili belgeleri aynen kullanırken günün koşullarını ve Marx’ın ruh halini daha iyi kavramamız için kendi yorumlarını katıyor. Bir bakıma dönemi yeniden yorumluyor. Bunu yaparken kimi kez hafif alaycı bir tavır kullanmaktan da çekinmiyor. Efsaneleşmiş tarihsel kişiler bana korku verir. Yalnız bana mı? Hemen herkese. Bu korku zamanla o kahramanı insani özelliklerinden uzaklaştırır. Kimse bir ulusal kahramanın karnının acıkacağını, uykusunun geleceğini düşünmez. Canının yandığına da inanamaz. Bu insanüstü kahramanlık özellikleri kazandırma ya da ilah sayma (putlaştırma demeye her zaman dilim varmıyor) zamanla o kişinin inanırlığını zedelemeye başlar.

Ahmet Haşim, uygarlık birikimimizi mirasyedi savurganlığıyla harcadığımızı çok önce fark etmiş. Sözlerine kimse kulak vermemiş olmalı ki, bugünün, tarih bilincinden yoksun hayatımıza sürüklenip gelmişiz. Dünün gazeteleri, edebiyat adamının güne yönelik görüşlerine büsbütün kapalı değilmiş. Onların günlük verimleri, aradan geçen bunca zamana rağmen, bugün de tat alınarak okunabiliyor. Ahmet Haşim’in gazete yazılarını sık sık okurum. İnci Enginün’le Zeynep Kerman iyi ki derlediler.
Çünkü “Merdiven” şairi yazılarının tümünü Bize Göre’de devşirmemiştir. Seçmelerle yetinmiş; beğendiği, önemsediği yazıları seçmiş besbelli. O yazıların zamana meydan okuyacağını sezinlemiş olmalı. Oysa, arta kalan yazılar da zamana meydan okuyor...

‘Susanlar’, Bilge Karasu’nun yazdıklarının tortusu sayılabilir. Eski tarihli metinleri, şiir denemeleri ya da kitaplar ve yazarlar üstüne yazıları okurlarında kuşkuya yer vermeyecek ölçüde açık Bilge Karasu metinleridir. Bu nedenle ‘Susanlar, ‘Bilge Karasu’dan kalanlar’ biçiminde okunabilir.

Bilge Karasu’nun dokunulmazlaşmaya başladığı yıllar da 1980’lerden sonrasıdır. Bir yazarı sonunda neredeyse eleştirinin dışına çıkaran bu tür yüceltmeler hemen her zaman bir ‘zor’un sonucudur. Bu zorun edebiyat kültürümüzün çeşitli nedenlerle dile getirdiğim eksik oluşumundan kaynaklandığını belirtebiliriz, ama bu arada gününde değerlendirilmemiş olanın anlaşılabilmesinin koşullarının oluştuğunu da saptayarak. Edebiyatta doğrunun yanlışın üstüne yürüyebilme cesareti yazınsal bilginin somut bilginin üstüne çıkmaya başladığı koşullarda güçlenir. Çünkü egemen olan anlayışlar hep edebiyat dışından güç alır. Derin bir çatışmanın, karanlık ile kültürel bozuşum ânından kendini tamamlayabilme keşiflerinin bir arada yaşandığı dönemlerde, eskiyenler geride kalırken gecikenler kendini gösterme fırsatı bulur.