Tarih: Cmt Ksm 11, 2006 3:43 pm Mesaj konusu: Türk Dil Kurumu'na sıkça sorulanlar
Da, de bağlacı ayrı mı bitişik mi yazılır?
Da, de bağlacı ayrı yazılır; ancak, kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak büyük ünlü uyumuna uyar ve da, de biçimini alır: Kızı da geldi gelini de. Orhan da biliyor. Oğluna da bildirdi. Sen de mi kardeşim? Güç de olsa. Konuşur da konuşur.
UYARI: Ayrı yazılan da, de hiçbir zaman ta, te şeklinde yazılmaz.
UYARI: Ya sözüyle birlikte kullanılan da mutlaka ayrı yazılır (ya da).
UYARI: Da, de bağlacını kendisinden önceki kelimeden kesme ile ayırmak yanlıştır. Bu bağlacı tamamen ayrı yazmak gerekir: Ayşe de geldi (Ayşe'de geldi değil).
UYARI: Bulunma hâli eki olan -da, -de, -ta, -te'nin da, de bağlacı ile hiçbir ilgisi yoktur; bulunma hâli eki getirildiği kelimeye bitişik yazılır: devede kulak, evde kalmak, yolda kalmak, ayakta durmak, çantada keklik. Yurtta sulh, cihanda sulh. Dilde, fikirde, işte birlik
Cümlede özne ile yüklem arasında her zaman teklik-çokluk bakımından uygunluk aranmaz. Cansız varlıklarda özne çokluk biçimindeyken yüklem teklik biçiminde olur. Her kuralda olduğu gibi bu kuralın da istisnaları vardır. “Bunlar masa mı?” doğru kullanımdır. Ancak, canlı varlıklarda durum biraz farklıdır. Canlı varlıklarda özne çokluk biçimindeyken yüklem teklik de olabilir, çokluk da olabilir. “Ayşe bize geldi.”, “Ayşeler bize geldi.” veya “ Ayşeler bize geldiler.” örneklerinde olduğu gibi. Yüklemin çokluk olması durumunda, anlatım biraz daha saygı ve nezaket ifadesi taşır. “Hocam, beni hatırladılar mı?” cümlesinde olduğu gibi. Bununla birlikte yüklemin çokluk ifadesi taşıması, bazen de küçümseme ya da alay anlamı taşır. “Dostumuz bizi hatırlamamışlar.”, “Nihayet, lütfen teşrif ediyorsunuz.” örneklerinde olduğu gibi.
Birleşik kelimeler iki türlü yazılır: Ayrı ve bitişik. Türkçede birleşik kelimelerin ayrı ve bitişik yazılması kurallara bağlanmıştır. Bu kurallardan bazıları şunlardır: a) Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır: kaynata (kayın+ata), pazartesi (Pazar+ertesi), sütlaç (sütlü+aş) . b) Kelimelerden biri ya da ikisi benzetme yoluyla anlam değişmesine uğrarsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır: hanımeli (bitki), aslanağzı (bitki), kuşburnu (bitki). c) etmek, edilme, olma, eylemek, kılmak, kılınmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde isim herhangi bir ses düşmesine veya türemesine uğramazsa bu tür birleşik kelimeler ayrı yazılır: alt etmek, arz etmek, el etmek, sağ olmak gibi.
Bitişik yazılan birleşik kelimeler tek kelime gibi hecelenirler. “başöğretmen” ba-şöğ-ret-men biçiminde; “ilköğretim” il-köğ-re-tim; “hanımeli” kelimesi de ha-nı-me-li biçiminde hecelenir.
"Eski Devlet Bakanı" mı yoksa "Devlet Eski Bakanı" mı doğru bir kullanımdır? Benzer bir örnek olan "Yüksek İnşaat Mühendisi " ve "İnşaat Yüksek Mühendisi" tamlamalarından hangisi doğrudur?
Türkçe dil kurallarına göre belirtisiz ad tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına herhangi bir sıfat giremez. Örneğin kapı kolu belirtisiz ad tamlamasıdır. Buna eski sıfatını getirirsek şöyle bir tamlama meydana gelir: eski kapı kolu. Eski sıfatını tamlayan ile tamlanan arasına getirip kapı eski kolu şeklinde bir tamlama yapamayız. Ancak bu tamlama kapının kolu şeklinde belirtili isim tamlaması olsaydı kapının eski kolu diyebilirdik. Yani belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sıfat girebilir, ancak belirtisiz isim tamlamalarında araya sıfat girmez. Devlet bakanı tamlaması, belirtisiz ad tamlamasıdır. Araya herhangi bir unsur girmez. Sıfat başa getirilir. Dolayısıyla doğru biçim eski devlet bakanı'dır. Unutmamak gerekir ki burada eski sözü devlet'i değil, devlet bakanı adını nitelemektedir.
Ayrıca belirtisiz ad tamlaması şeklinde olan inşaat mühendisi sözü için de aynı kural geçerlidir. Araya herhangi bir sıfat giremez, sıfat başa getirilir. Bu tamlamanın doğrusu da yüksek sıfatının başta olduğu yüksek inşaat mühendisi biçimidir.
lar/-ler çokluk eki mi önce gelir, -dır bildirme eki mi?
Çokluk eki -lar/-ler fiil çekimlerinde genellikle sonda yer alır. -dır bildirme ekinin bulunduğu çekimlerde ise genellikle -dır en sonda yer alır. Ancak -makta/-mekte ekinin kullanıldığı fiil çekiminde bildirme eki, çokluk ekinin önüne geçer. Dolayısıyla adlandırılmaktadırlar biçimindeki örnek doğrudur. Ayrıca gereklilik kipinin çekiminde normal şekil bilmelilerdir olmakla birlikte bu az kullanılmakta, genellikle bilmelidirler şekli tercih edilmektedir.
Aslında " Devlet eski bakanı " ya da, "Eski devlet bakanı " terimleri, tamamen yanlıştır. Bir Devlet Bakanı; Görevde ise, Devlet Bakanıdır. Şayet, bu görevde değil ise; Daha önce sahip olduğu sıfatı kaybetmiştir. Yeni atanan biri için," Yeni Devlet Bakanı " değil, " Devlet Bakanlığına, yeni atanan " ifadesinin kullanılması gerekir. Bu görevden ayrılmış birine de, " Eski Devlet Bakanı " veya " Devlet Eski Bakanı " değil, " Geçmişte Devlet Bakanı olan " veya " Geçmişte Devlet Bakanlığı yapmış " ifadesinin kullanılması gerekir.
" Eski Sağlık Müdürü- Eski Ordu Mensubu- Eski Lokanta sahibi- vs " ya da " Sağlık eski Müdürü- Ordu Eski Mensubu- Belediye Eski Başkanı vs. " ifadeleri yanlıştır. Doğrusu yukardaki örneklerde olduğu gibi, " Geçmişte (Eskiden) Sağlık Müdürü olan - Geçmişte Ordu Mensubu olan- " vb olmalıdır.
Kayıt: Aug 05, 2006 Mesajlar: 494 Nereden: baktığınız yerden
Tarih: Cmt Ksm 11, 2006 7:00 pm Mesaj konusu:
'devlet bakanı' kavramı bir tamlamadır..
'eski' de bu tamlamanın sıfatıdır..
dolayısıyla eski devlet bakanı derken bunu 'eski devlet' bakanı olarak
anlamak veya o anlama gelebilme ihtimalinden sözetmek biraz saçma geliyor bana..
yani mantıken öyle olduğunu düşünüyorum..
HB2'nin yaptığı öneriye gelince..
eski devlet bakanı'nın telaffuzunda eski'nin hangi kelimenin sıfatı olduğu
vurgularda kendini belli eder..
yazılı olarak da zaten kimsenin öyle karıştırma gibi bir sorunu yok sanırım..
gramerin belki öyle bir sorunu olabilir ama dilin yoktur..
Eski devlet bakanı doğrudur. Neticede devlet bakanı tamlamadır ve tamlamaların arasına sözcük koymayalım lütfen
Eski denilince devlet eskimiyor güzel arkadaşım Poe. Kolay mı devleti eskitmek?
Yabancı kelimelere Türkçe karşılıklar bulan Türk Dil Kurumu (TDK), fotokopi sözcüğü yerine 'tıpkıçekim' , playback yerine ise 'söylemseme' kelimesini seçti. Yabancı kelimelere ilginç Türkçe karşılıklar bulan TDK'dan yine ilginç öneriler geldi. Daha önce talk şovcuya 'çene yarıştırıcı', stand-up yapan komedyenlere 'sözçatar' öneren TDK, fotokopi kelimesi için 'tıpkıçekim', maskot için 'uğur', jakuzi için ise 'sağlık havuzu' karşılıklarının kullanılmasını önerdi. Türk Dil Kurumu'nun yabancı sözcüklere bulduğu diğer bazı karşılıklar ise şöyle: Bungee-jumping: zıpzıp atlama, chat: yarenlik, çip: yonga, dart: oklama tahtası, küpür: kesik, masaj: ovma-gevşetme, sauna: buharlı hamam, self servis: seç al, vantilatör: yelveren, zaping yapmak: geçgeçlemek, takdir, remiks: bindirim, pedal: ayakça, playback yapmak: söylemseme yapmak, nostaljik: özlemli...
Kayıt: Sep 19, 2006 Mesajlar: 20 Nereden: istanbul
Tarih: Çrş Oca 10, 2007 8:32 pm Mesaj konusu:
Çok ilginç bir tartışma,devlet eski bakanı doğrudur ve ayrıca ad tamlamaların arasına sıfat girer bu tamlamaların özelliklerindendir yani...devlet eski bakanı;tamlananı sıfat almış belirtisiz isim tamlaması
Bu forumda yeni konular açamazsınız Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız
Karakutu
Gene Hackman
Favorilere Ekle!
İletişim Formu
