Hiçbir şey bilmiyorsun
Kim olduğunu bilmek istiyorsun. Sana yol gösterecek çok az şey olduğu ya da hiçbir şey olmadığı için, kendinin tarihöncesindeki büyük göçlerin, fetihlerin, ırza geçmelerin, kız kaçırmalarının ürünü olduğunu kabul ediyorsun; yolculuk yapan tek insan sen olmadığına ve insan toplulukları on binlerce yıldır yeryüzünde dolaştıklarına göre, ata soyunun uzun ve dolambaçlı kesişmelerle sürmüş olan yolculuğunun çok çeşitli topraklara ve krallıklara yayıldığını ve sonunda 1947’de seni dünyaya getiren annenle babana gelene kadar kim bilir kim kimi o da kimi o da kimi o da kimi o da kimi döllemiştir, diye düşünüyorsun. Soyağacında ancak büyükannenlerle büyükbabanlara kadar gidebiliyorsun, anne tarafından büyük- büyükbabanlarla ilgili de kırıntı kabilinden biraz bilgi var, demek oluyor ki onlardan önceki kuşaklar hakkında ya hiçbir şey bilmiyorsun ya da birtakım boş varsayımlar, körü körüne tahminler yürütüyorsun. 

New York'taki korkunç kolera salgını sırasında, akrabalarımdan birinin çağrısına uyarak, onun Hudson Irmağı kıyılarındaki «cottage ornée»sine gittim on beş günlüğüne. Orada, bütün yaz eğlenceleri buyruğumuzdaydı; orman gezintileri, resim çalışmalan, sandal sefaları, balıkçılık, yüzme, müzik ve kitaplarla çok tatlı vakit geçirebilirdik elbet, tabii kalabalık şehirden her sabah gelen kötü haberler olmasa. Gün geçmiyordu ki yakın bir tanıdığın öldüğünü duymayalım. Sonraları, salgın şiddetini arttırınca, her gün bir dostun ölümünü beklemeyi öğrendik. Her haberci bizi korkudan titretir oldu. Güneyden esen rüzgar bile bize ölüm saçıyormuş gibi gelmeye başladı. Bu kahredici düşünce, zamanla bütün benliğimi sardı. Başka bir şey konuşamıyor, düşünemiyor, kuramıyordum. Ev sahibim daha serinkanlıydı, tam bir çöküntü içinde olduğu halde beni yüreklendirmek için kendini tutuyordu, büyük feylesof zekası, gerçekdışı şeylerden asla etkilenmiyordu. Korkunun nesnelerine karşı duyarlıydı ama, gölgelerinden ürkmezdi.

Carlos Fuentes’in öykü derlemesi son kitabı başlığını, ‘Anna Karenina’nın ilk cümlesinden alıyor: “Bütün mutlu aileler birbirine benzer ama her mutsuz ailenin kendine göre farklı bir mutsuzluk nedeni vardır.” Fuentes, Tolstoy’un ünlü giriş cümlesinin tersinin de doğru olabileceğini gösteriyor bu öykülerde. Sonunda biz de sormaya başlıyoruz, mutlu aile diye bir şey var mı? Fuentes’in anlattığı aileler genelde mutlu bir tek an etrafında şekillenmiş çoğunlukla mutsuz aileler. Ayrıca öyküleri okurken düşünmeye başlıyor insan, mutsuz bir evlilikten mutlu bir aile doğabilir mi? Ya da tam tersi, aşk ile başlayan umutlu bir birliktelikten nasıl bunca mutsuzluk doğar?

Türkiye’de erkeklerin önemli bir kısmının yine önemli vakitlerini öldürdüğü kahvehaneler toplumumuzun kültürüne nasıl girdi? Hakikaten, kadınların uzaktan gizemli gizemli merak ettiği ve biraz da önünden geçmeye çekindiği bu ziyadesiyle ‘erkek’, ziyadesiyle mühim müessesenin evveliyatı nedir? Bunca erkek nüfus, her gün nasıl oluyor da eskinin sigara dumanı kokusu geçmemiş bu mekânlarının çekimine kapılıyor ve oralara gitmeden edemiyor? Bu virüs içlerine ilk ne zaman girdi?

Yıllar oluyor. Babıali yokuşunun hemen başındaki kırtasiyecilerden birinin vitrininde soluk mavi yatay çizgileri olan bir kitap görmüştüm. Fakültedeki hocalardan birisi mi söz açmıştı ismi bile biraz tuhaf şu Schopenhauer’dan? Sadi Irmak tarafından çevrilmiş bir kitapdı o. İrade Felsefesi. Bu irade meselesi sonradan ve hep ilgimi çekecekti ancak o kitap uzun süre de o vitrinde soldu durdu. İradesine teslim oldu. Oysa ben, ‘Aşkın Metafiziği’ne çoktan başlamıştım. Oradan buradan devşirdiğim ilgilerden bir şey hiç aklımdan gitmemiş, nedense. Annesi de yazar, romancı imiş Schopenhauer’ın.

Kuzey Kore’ye arkadaşım Gürsel Göncü’yle birlikte gittiğimde, Güney Kore’de Dünya Kupası oynanıyordu ve kimsenin haberi yoktu. Atlas’ın kapağına Gizli Ülke başlığını bu yüzden koymuştuk. Sekiz günde, ülkenin daha önce yabancı hiç kimsenin ayak basmadığı bölgelerine, Kore Savaşı araştırmamız sayesinde girebilmiştik.

Üç kız kardeş... Anne, Emily ve Charlotte Brontë... Üçü de İngiliz edebiyatının ‘klasik’ olarak kabul edilen romanlarına imzalarını atmışlar. Anne’in ‘gerçekçi’ damarına karşılık, Emily ve Charlotte’un ‘romantik’ duruşlarının öne çıktığıysa bir gerçek. Emily’nin ‘Uğultulu Tepeler’i ve Charlotte’un ‘Jane Eyre’inin popülaritesine ulaşamayan Anne, biraz onların gölgesinde kalmış gibi görünse de sonraki dönemlerde hakkı teslim edilmiş bir yazar. Öyle ya da böyle, erken yaşlarda hayata veda eden bu üç kız kardeşin İngiliz edebiyatını derinden etkiledikleri ve gelecek kuşaklara kalacak yapıtlar ortaya koydukları tartışılmaz.