Prof. Dr. Hilmi Ziya Ülken’in çok uzun bir süredir mevcudu bulunmayan (ve elbette, o nedenle uzun bir süredir aranan) kitabı ‘Türk Tefekkürü Tarihi’, nihayet yeniden basıldı (Yapı Kredi Yayınları, Cogito dizisi). Hoca’nın daha önce de bazı kitaplarının yeni basımları yapılmıştı.




Belleğim beni yanıltmıyorsa, ilk basımı 1972’de (Hoca’nın ölümünden iki yıl önce) yapılan ‘Genel Felsefe Dersleri’, çok değerli felsefeci dostum Doç. Dr. Füsun Akatlı tarafından yeniden gözden geçirilerek 1999 yılında yayımlandı idi. Hilmi Ziya Ülken hoca’nın kızı Gülseren Artunkal, uzun bir süre babasının kitaplarının yeni basımları işini, ‘Ülken Yayınları’ ile bizzat yürütmeye çalıştı; ama yayın işinin son kertede iyiniyetli bir çabanın ötesinde büyük bir organizasyon işi olduğunu, sanırım, o da anlamış olmalı ki, önce ‘Aşk Ahlakı’, ardından da ‘Türk Tefekkürü Tarihi’, Yapı Kredi Yayınları’nca basıldı.

‘Türk Tefekkürü Tarihi’ni yazan Prof. Dr. Hilmi Ziya Ülken, Türk tefekkürü tarihinin, hiç şüphe yok, önemli adlarından biridir. Önemi, elbette, Hoca’nın felsefenin her alanıyla ilgilenmiş, ilgilenmekle yetinmeyip o alanlarda kayda değer eserler vermiş olmasına indirgenemez. Prof. Ülken, Felsefeyle olduğu kadar Sosyoloji ile, İlahiyat ile de, Dinler Tarihi ile de, Psikoloji ile de, Antropoloji ile de ilgilenmiş; Füsun Akatlı’nın ‘Genel Felsefe Dersleri’ni ‘Sunuş’ yazısında, çok haklı olarak belirttiği gibi, ‘kendi kuşağının pek çok aydınından farklı olarak, zamanında hakim olan pozitivist felsefenin dikte ettiği uzmanlaşma eğilimini benimsememiş, adeta bir Rönesans adamı gibi, insan zihninin yönelebileceği hemen her alana el atmıştı[r]’. Akatlı, Prof. Hilmi Ziya Ülken’i, eskilerin deyişi ile, bir ‘mütebahhir’ olarak niteliyor: Mütebahhir’, yani, yine Akatlı’nın tanımıyla, ‘[d]erinlere dalan, kılı kırk yaran, bütün hayatını zihinsel çalışmaya vakfetmiş’ biri...

Gerçekten de öyle: Dr. Eyyüp Sanay’ın, 1966 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları arasında çıkmış olan ‘Hilmi Ziya Ülken’ adlı risalesine bakılacak olursa, Hoca’nın Sosyoloji ile ilgili kitaplarının sayısı (biri çeviri olmak üzere) 18, Sistematik Felsefe ile ilgili (dördü çeviri olmak üzere) 25; Felsefe Tarihi ve Türk-İslam Felsefesi ile ilgili 20’dir. Hoca’nın roman yazdığını da biliyoruz: ‘Posta Yolu’, ‘Şeytanla Konuşmalar’ ve ‘Yarım Adam’. (Ayrıca, Hilmi Ziya Ülken’in, Margaret Mitchell’in o çok ünlü romanı ‘Rüzgar Gibi Geçti’yi, Avni İnsel’le birlikte Hoca’nın Türkçeye çevirdiğini biliyor muydunuz? Hani o Clark Gable ile Vivien Leigh’in başrollerini oynadıkları ‘Rüzgar Gibi Geçti’ filminin romanını?)Hepsi bu kadar mı, değil elbette! Prof. Ülken, plastik sanatlarla, özellikle de resim ile de ilgilenmiştir. ‘Resim ve Cemiyet’ çalışması, bugün bile değerini koruyor.

Bilmiyordum, Dr. Eyyüp Sanay’ın kitabından öğrendim: Hoca, resimle sadece teorik olarak ilgilenmemiş; -ayrıca, ‘1918-1920 yılları arasında kara kalem; 1940-1945 yılları arasında yağlı boya ve 1967-1970 yılları arasında da kompozisyon çalışmaları yapmış[...]’ Bitmedi: Prof. Ülken’in yayımlanmış ama bugüne kadar kitaplaşmamış 350 makalesi bulunuyor. Dr. Sanay’ın belirttiğine göre, bu makalelerden ‘kimi müstakil bir kitap olacak uzunlukta’dır. ‘Bunların dışında ‘Fransızca ve Türkçe yüzlerce kitap tahlili, günlük gazetelerde yayınlanan yüzlerce makalesi’ var. Rıfkı Melul Meriç’in rübailerini şerh ettiği ‘Rübaiyyat-ı Melul’ gibi risaleleri saymıyorum; -ne müthiş bir toplam, öyle değil mi?‘Türk Tefekkürü Tarihi’ni, dostum Ömer Faruk Şerifoğlu yayına hazırlamış. ‘Felsefe ve İçtimaiyat Muallimi Hilmi Ziya’ imzasıyla Galatasaray Lisesi Talebe Cemiyeti tarafından 1933-1934 yıllarında yapılan ilk basımı üzerinde ‘küçük yazım müdahaleleri dışında önemli bir değişiklik yapılmamış[...], eksik bırakılan dipnotu ve künye bilgileri tamamlan[mış]’ olduğu ‘Editörün Notu’nda belirtiliyor.

İki not da ben ekleyeyim: İlki, Hoca’nın kitaplaşmamış makalelerinden yapılacak bir seçme’nin hazırlanıp yayımlanması; ikincisi, bu yıl ölümünün 30. yılına tesadüf eden 5 Haziran günü, bir anma töreni düzenlenmesi. Belki de, bu yıl içinde düzenlenecek bir ‘Ord. Prof. Dr. Hilmi Ziya Ülken’i Anma Sempozyumu’? Sanırım, bu görevler, Hoca’nın yayımcısı olarak Yapı Kredi Yayıncılık’a düşüyor.

Zaman
18.04.2004

üyemiz duygu'ya teşekkür