Hemen hemen her şey üzerine yazar Zizek: köktendincilik, hoşgörü, politik doğruluk, küreselleşme, öznellik, insan hakları, Lenin, mit, internet, postmodernizm, çokkültürlülük, post-marksizm, David Lynch ve Alfred Hitchcock bunlardan sadece birkaçı.

* * *

Slavoj Zizek ‘Paralaks’ta ontolojinin farklı yüzlerinin idealist ve materyalist anlamlandırmalar açısından karşılaştırmalarını yapıyor

Son yıllar felsefe sahnesinin en ilginç düşünürlerinden biridir Sloven Marksist filozof, sosyolog ve kültür eleştirmeni Slavoj Zizek. İşte bu orijinal düşünürün ‘en temel eserim’ dediği Paralaks yayımlanışından hemen iki yıl sonra dilimize kazandırıldı. Filozof, bu kitabında da Hegel-Marx-Lacan çizgisini koruyor ve daha da ayrıntılandırarak geliştiriyor. Popüler kültürü, toplumun ‘bilinçdışını’ okumayı ‘yamuk bakarak’ başarabilen ender filozoflardan biridir Zizek.

Paralaks, gözlemleyenin gözlem konumunda yaptığı değişiklikle ortaya çıkan nesnedeki yer değiştirme olarak tanımlanabilir. Yani gözlem yapılan konum değiştikçe, nesnenin görünümleri de değişir. Bununla gerçekliği ancak farklı konumlardan bakarak bir yap-boz gibi tamamlayabileceğimizi ima eder gibidir Zizek. Panoramik ve deşici bir bakış gerekir bütünsel bir resim elde edebilmek için.

Kuantum fiziğinde dalga-zerreciklerinin ikiliğinden Freudcu psikanalizde bilinçdışı paralaksa kadar farklı paralakslar bulunur. Zizek bu kitabında özellikle üç ana paralaksa odaklanıyor: Gerçeklikle ilişkimizi belirleyen en önemli paralaks olan ontolojik fark; gerçekliğin fenomenal deneyimi ve onun bilimsel açıklaması arasındaki indirgenemez farka ilişkin bilimsel fark ve son olarak politik paralaks, ortak paydaya izin vermeyen toplumsal antagonizma.

Hemen hemen her şey üzerine yazar Zizek: köktendincilik, hoşgörü, politik doğruluk, küreselleşme, öznellik, insan hakları, Lenin, mit, internet, postmodernizm, çokkültürlülük, post-marksizm, David Lynch ve Alfred Hitchcock bunlardan sadece birkaçı.

Zizek bu çalışmalarında Marksizm ile Lacan’ı bağdaştırmaya, Marksizm’le dünyaya, topluma ve kültüre bakarken, Lacan ile arka planına ışık tutmaktadır. Lacan’ın “Dil, bilinçdışının koşuludur” demesi gibi Zizek de “Kültür, toplumun bilinçdışıdır,” demektedir sanki. Zizek’in dilimizde yayımlanan bu son kitabı Paralaks şimdiye kadarki en derin ontolojik yorumlama çalışmasıdır. Zizek ontolojinin farklı yüzlerinin idealist ve materyalist anlamlandırmalar açısından karşılaştırmalarını yapmaktadır. İdealizm ve materyalizm arasında bu anlamdaki karşılaştırmalardan biri, idealizmin Her Şeyi kuramsallaştırdığına dair iddia edilen yeteneği ile materyalizmin görünüşte Her Şeyin gerçekte Her Şey Olmayan olduğu şeklindeki anlamlandırmasının arasında Lacancı terimlerle ifade edilir.

Zizek, Batı toplumlarının ve düşüncesini bilinçdışını okurken, eğlenceli ve girift üslubuyla okuyucunun bir felsefe kitabı değil de, bir bulmaca kitabı okuyor gibi hissetmesini sağlıyor. Toplumsal göstergelerin arka planını deşifre ederken, onlara farklı açılardan nasıl yaklaşabileceğimizi gösteriyor. “Marksist teolog” olarak nitelenmesine neden olan düşüncelerini bu kitapta daha da ayrıntılı olarak işliyor.
Sabri Gürses’in çevirisiyle şimdiye kadar ağırlıklı olarak Zizek kitapları yayımlamış olan Encore Yayınları’ndan çıkan bu kitap önümüzde yeni düşüne patikaları açıyor.

PARALAKS

Slavoj Zizek, Çeviren: Sabri Gürses, Encore Yayınları, 2008, 438

***

Türkçede Slavoj Zizek

Kırılgan Mutlak, Encore, 2003
Lenin Üzerine, Encore, 2004
Ödünç Alınan Irak Çaydanlığı, Encore, 2004
Biri Totalitarizm mi Dedi?, Epos, 2006
Gıdıklanan Özne, Epos, 2005
Kırılgan Temas (Seçme Yazılar), Metis 2002
İdeolojinin Yüce Nesnesi, Metis 2002
Yamuk Bakmak, Metis, 2004
Gülünç Yücenin Sanatı, Om, 2001



OSMAN ÇAKMAKÇI

Radikal Kitap
23/05/2008