'Emine' Sevgi Özdamar, 'Ece Ayhan'lı Anılar, 1974 Zürih Günlüğü'nde Ece Ayhan'ın, 'Nazım Hikmet'in sentaksının Osmanlı kültüründe kaldığını, Cumhuriyet şiiri sentaksının ise henüz bulunamadı[ğını]' söylediğini kaydediyor.

İyi de, 'Osmanlı sentaksı' nedir, nasıl bir sentakstır? Bir siyasal hakimiyet biçiminden (Osmanlılık: Monarşi), bir başka siyasal hakimiyet biçimine (Cumhuriyet) geçişle, sentaksın dönüşmesini mümkün kılan nedenler nelerdir? 'Cumhuriyet sentaksı' nasıl olmalıdır? 'Osmanlı sentaksı', örneklerle gösterilebilmiş midir?



Hayır! Bütün bu soruların yanıtı yok! Ece Ayhan, bir vecize yumurtluyor ve 'Emine' Sevgi Özdamar, 'canımın içi' Ece Ayhan'a bu soruları sormuyor elbet! O, Ece Ayhan'ın ağzından çıkan her sözün bir 'keramet' olduğunu bellemiş bir kere, niçin sorgulasın ki?

'Varlık' Dergisi'nin son sayısında (Aralık 2007) Hasan Bülent Kahraman, 'Ece Ayhan: Her Zaman Uzak, Her Zaman Yakın' başlıklı yazısında, 'Emine' Sevgi Özdamar'ın 'kitabını okurken, şairin insanı ansızın durduran bir saptamasıyla karşılaştı[ğını]' bildiriyor ve Ece Ayhan'dan, Nazım Hikmet'in Osmanlı sentaksıyla yazdığına, Cumhuriyet şiirinin sentaksını henüz bulamadığına ilişkin sözlerini aktarıp bu sözleri 'çok doğru!' diye onayladıktan sonra 'Acaba Osmanlı sentaksından kopmak ve yeni bir söyleme geçmek mümkün müdür?' diye soruyor.

Pek iyi de, 'Emine' Sevgi Özdamar'ın sorgulamadıklarını, Hasan Bülent Kahraman sorguluyor mu? Hayır! Yazısını, 'bunu yapmayı deneyen ozanlar var' diyerek sürdürüyor ve bu meselenin 'son derece karmaşık bir sorunsal' olduğunu bildiriyor: Ece Ayhan bile 'o yapıdan kopamamış'mış! Hasan Bülent Kahraman, daha sonra şair adları (Turgut Uyar, Cemal Süreya, Edip Cansever, Melih Cevdet Anday, İlhan Berk, Attila İlhan) vererek, Nasrettin Hoca'nın sidikli karpuz hikâyesini hatırlatırcasına, 'bu Osmanlı sentaksından kopmuş, da şu kopmamış!' türünden ve temellendirici herhangi bir dayanak göstermeden büyük laflar etmeye devam ediyor.

Hadi 'Emine' Sevgi Özdamar'ı anladık, o sorgulamıyor da, Hasan Bülent Kahraman onayladığı bu sentaks dönüşümünün nemenem bir şey olduğunu açıklayabiliyor mu? Tekrar edeyim: 'Osmanlı sentaksı' nedir? Bir siyasal hakimiyet biçiminden ötekine geçerken sentaks nasıl değişir? Cumhuriyet sentaksı nedir? Bütün bunlara ilişkin tek bir açıklama yok;- sadece bir sürü iri laf!

Bunlar, Türkiye'nin son yirmi beş yılda ürettiği 'pseudo-aydın' tipinin mükemmel bir örneğidirler. Analitik bir zihin yapısından maalesef mahrum, ezberci ve aktarıcı bir okuryazar tipi! Bu 'pseudo-aydın'ların ortak özelliği, her alanda edebiyattan plastik sanatlara, müziğe ve siyasete kadar, gözboyayıcı büyük laflar etmek ve bu lafların hiçbirini sorgulamak, açıklamak ve temellendirmek gereğini duymamaktır. Türkiye'de ezberci eğitimin ürettiği okuryazar tipleridir bunlar;- ve kendileri gibi, verilen her şeyi sorgulamadan onaylayan ezberci okurlarla buluşurlar. André Gide'in 1931 tarihli günlüklerinden birinde şunları yazar: 'Bazı kitaplar vardır, bunları kimler okur, diye merak ederim. Sonra bazı insanlar vardır, bunlar ne okurlar, diye meraklanırım. Sonra birden bu iki imge zihnimde birleşiverir.' Bu gibilerin Türkiye'de 'aydın' sayılmaları, ancak o tipten okurlarla mümkün olabiliyor ne yazık ki!

Türk entelijansiyasının bir kesimi, maalesef, belagat budalasıdır. Sorgulama yok, açıklama yok, çözümleme yok, temellendirme yok! Salla gitsin! 'Bunu söylüyorsunuz ama, neden böyle?' sorusuna verecekleri cevap yoktur çünkü. Gerçek anlamda bilgilenerek ve bilgilendirerek sahici bir entelektüel olmanın zihinsel yükünü taşımak yerine, görünüşte şatafatlı, büyük ve boş laflarla bir 'entelektüel etkisi' ya da havası yaratmak! İşleri güçleri budur. Bunlar, gerçek entelektüelin 'komik mukallidi'dirler! Ve esefle söyleyeyim ki, Gresham kanunu işliyor entelektüel çevrede: Kötü entelektüel, iyi entelektüeli kovuyor!

Osmanlı ve Cumhuriyet sentaksına ilişkin düşüncelerimi önümüzdeki hafta yazmak istiyorum.


 

Zaman
12/12/2007