— “13 Haziran'da düşünür yazarımız Cemil Meriç'i kaybetmişiz. Cumhuriyetimizin kıyıya çektiği aydınımız. Yanar yanar, İstanbul'a taşınır taşınmaz “izninizle evinizde ellerinizden öpmeye gelmek istiyorum” diye yazıp da, görmez gözleriyle kapıyı açması zor mu olur acaba, kaygısına kapılıp da çıkıp gidemediğime yanarım. Yanıt alamamıştım. Ya adres yanlıştıysa?..



Peşine düşmeli, arkasından koşmalıydın. Kırklarına gelene kadar kitaplarını okumamış olmanın verdiği suçluluk duygusunu aşabilmeliydin: Önyargıların tuzağı. Sayelerinde bu sefer de böyle tuzaklara karşı uyanık duruşun. Yine de işte, gömülüşünde de bulunamadın. Ne ki Bir Düğün Gecesi'ne övgülerini boşa çıkarmamaya çalışmaktasın.

(...) 13 Haziran: Düşünür/yazar Cemil Meriç'i kaybettiğimiz gündür, evet. Kendilerinin gözü görmüyordu, evet. Lakin benimkiler büsbütün körmüş. Yazdıklarını okudukça görebildim onu.” (Damla Damla Günler, s. 218-219, İstanbul, Mayıs 2007)

Adalet Ağaoğlu'nun yeni yayımlanan günlüğünden alıntıladığım bu satırlar, “Haziran 1987” tarihini taşıyor. Yani, Cemil Meriç'in vefatının ardından sıcağı sıcağına yazılmış sımsıcak satırlar. Yayımlanış tarihi ise, “Cumhuriyetimizin kıyıya çektiği” bu “aydınımız”ın 20. vefat yıldönümünün tam da arefesine rast geliyor.

Bu rastlantıyı nimet bilmeli ve sadece yakın tarihimiz itibariyle değil, bilhassa Cemil Meriç'in monografisi itibariyle de 'anlamlı' değerlendirmeler ihtiva eden Damla Damla Günler'in hakkını vermeliyiz. Nitekim üç cilt hâlinde yazdığım monografinin “Bir Mabed Bekçisi: Cemil Meriç” başlıklı ilk cildinde, Meriç'in, roman dünyasıyla ilgisini ele almış, hatta 1979 yazında hem roman'ın ölüp ölmediğine dair görüşlerini, hem de Adalet Ağaoğlu'nun “Bir Düğün Gecesi” adlı romanı hakkında kaleme aldığı bir yazısı nedeniyle sağcı çevrelerden gelen eleştirileri etraflıca tasvir ve tahlil etmeye çalışmıştım. O satırlara görebildiğim, bulabildiğim herşeyi dercetmiş; ancak bir tek, tartışmaların odağındaki ismin, yani Adalet Ağaoğlu'nun duygu ve düşünceleriyle ilgili kayda değer bir nota ulaşamamıştım. Günlük, işte bu ihtiyacı karşılıyor. Bu yüzden iyi okunmalı, dikkatli okunmalı ve yakın tarihimiz adına bu zengin kaynaktan hakkıyla istifade edilmeli.

Adalet Hanım, “Yanıt alamamıştım. Ya adres yanlıştıysa?..” diye kısa bir not düşmüş günlüğüne. Belki de mektup hakikaten Meriç'in eline ulaşamamıştı, bilemiyoruz. Ancak elimizde Cemil Meriç'in bu belirsizliğe ışık düşürecek ilginç bir cevabı bulunmaktadır.

Önce soruyu okuyalım:

— “Efendim, Hisarın Temmuz sayısında Adalet Ağaoğlu'nun iki romanından [Ölmeye Yatmak ve Bir Düğün Gecesi] söz ediyorsunuz. Bu yazının edebiyat çevrelerinde bazı yankıları oldu; dedikodular edildi. “Adalet Ağaoğlu gibi fikrî ve ideolojik yapısı, edebî mevkii iyi bilinen birisinin romanları Cemil Meriç tarafından değerinin de üstünde gösteriliyor, Balzac'la kıyaslanıyor” deniyor. Bu konuya bir açıklık getirir misiniz?”

Bu soruya Meriç'in cevabı şöyle:

— “Adalet Ağaoğlu'nun romanları Türkiye'de yazılanların içinde en efendi ve en dürüst, açıktan açığa kimseye ta'n etmeden, kimseyi övmeden, kimseyi yermeden yazılmış kitaplardır. Yani dürüst bir yazardır. Ben, muvaffak olmuş bir roman olarak gördüm. Nihayet genç bir romancıdır, istikbali vardır. Bir nevi teşvik mahiyetindeydi o yazı. Yani açıkçası romanı sevdim ve sevgilerimi de ifade ettim. Ben sevgilerimde ve öfkelerimde kısıtlama yapmaktan hoşlanmam. Olduğu gibi, ne düşünürsem onu yazarım. Adalet Hanım'ı tanımam. Hiçbir münasebetim yoktur; olacak da değildir. Sadece beğendim ve beğendiğimi ifade ettim.”

Adalet Hanım'ı tanımam. Hiçbir münasebetim yoktur; olacak da değildir...

Meriç'in cevabından, kendisinin yeterince korkmuş olduğu anlaşılıyor. Belki de bu korkusu sebebiyle Adalet Ağaoğlu'nun mektubuna cevap vermemiştir, bilemiyoruz.

Ne tuhaf değil mi, ayrıntılar olmayınca, gerçekte tarih de 'olmuş' olmuyor; ham kalıyor.

Not I: Biz, yarın da Adalet Hanım'ın günlüğünden istifade etmeye çalışacağız. Umudumuz, Cemil Meriç'in 20. vefat yıldönümünün, yinelenmiş-yenilenmiş methiyelerle gürültüye boğulmaması; aksine, bu vefat yıldönümünün Meriç hakkında yeni bilgilere, yeni açıklamalara vesile olması.

Not II: Bu vesileyle, ağır bir hastalık geçirmekte olan, Cemil Meriç'in yakın talebesi İzzet Tanju Beyefendi'ye geçmiş olsun dileklerimizi iletir, kendisine Hak Teâlâ'dan şifalar dileriz.




Yenişafak
09/06/2007