Atatürkçü Düşünce Derneği'nin bir sivil toplum örgütü mü, yoksa Devletin İdeolojik Aygıtlarından biri mi olduğu konusundaki yazıma ilişkin, değişik yorumlar yapıldı. Bu yorumların içinde en 'edeb dışı' olanı, ne yazık ki, bir Üniversitede profesör titri taşıyan birinden geldi...



Ezberi bozulmuş bir zihin teşevvüşünün nasıl 'entel' bir üsluba dönüştüğünün tipik bir nümunesi!
Önce şu: Burada tartışma konusu edilen ve sivil toplum örgütü olup olmadığı tartışılan örgüt, Atatürkçü Düşünce Derneği'dir ve soru (sorun), Türkiye bağlamında ele alınmak gerekir;-elbette 'sivil toplum'a ilişkin teorik belirlemeleri de gözardı etmeden! O nedenle 'sivil' toplum'a ilişkin kavramsallaştırmaların tamamında, sivil toplum'un Devlet'ten 'özerk' bir yapıda olması gerekliliğinin vurgulandığını, ilk yazımda özenle belirtmiştim;- konuyu, ''özerk' olmadan 'sivil' olunmuyor" formülasyonuyla ifade ederek!

İlk yazımda bu konuya ilişkin teorik önesürüşleri tekrarlamayacağım: Ama 'sivil toplum' kavramının, teorik olduğu kadar, tarihsel olarak da, 'özerklik'le birebir bir mütekabiliyet ilişkisi içinde olduğu biliniyor. Prof. Dr. Şerif Mardin, 'Din ve İdeoloji'de Reinhard Bendix'in 'Batı'daki toplumsal değişmelerin ve toplum konusunda Batı düşüncesinin Weber'in Rechtsgemeinschaften diye adlandırdığı, özerk yetkileri olan tüzel kuruluşlarca biçimlendirildiğini gösterdiğini' bildirir ve bunların 'Batı'da medeni (sivil H.Y.) toplumun toplumsal tabanını meydana getir[diğini] söyler. Görüldüğü gibi, burada da Devlet'ten özerk olarak inşa edilen yapılar sözkonusudur. Mardin, Osmanlı'da bu anlamda 'medeni toplum'dan söz edilemeyeceğini önesürer, ama mesela H.A.R. Gibb gibi bazı şarkiyatçıların esnaf loncaları, köy kurulları ve göçebe aşiret teşkilatları gibi bazı 'ikincil yapılar'ın 'sivil toplum'un 'en yakın Osmanlı karşılığı' olduğu konusundaki görüşlerini aktarır ve ilave eder: 'Gibb, bunları bir dereceye kadar özerklik sahibi olarak görmektedir.'

Açıkça görüldüğü gibi, Batı'da ticaret oligarşilerinin şehir yönetimlerine el koyarak oluşturdukları Devlet'ten özerk ikincil yapılara Osmanlı toplumunda rastlanmasa da, bir dereceye kadar 'özerk' oluşun 'sivil toplum'u belirlediği öne sürülebiliyor. Dolayısıyla, siyasal hakimiyetin örgütlenişinin tepeden aşağıya doğru yapılandığı bürokratik bir imparatorlukta dinsel-politik ilişkilerin üretim ilişkileri gibi işlev gördüğü varsayımından yolaçıkarak 'sivil toplum'u, dinsel ve politik bağlamda Devlet'ten 'özerk' olup olmadığına bakarak belirlemek mümkündür. Bürokratik imparatorluklarda dinsel-politik ilişkilerin başat (dominant) bir ideolojik düzlem olarak, üretim ilişkileri gibi işlev gördüğünü Maurice Godelier'den öğreniyoruz: 'Il était des lors possible de montrer que dans certaines sociétés[...] les rapports politico-religieux (Egypte ancienne) fonctionnaient en meme temps comme rapports de production.' (Maurice Godelier, L'İdéel et Le Matériel, Fayard,1984, 31).

Türkiye, hâlâ bürokratik hakimiyet geleneğini yeniden üreten bir toplum: Bu bağlamda Osmanlı'dan bu yana değişen bir şey yok. Son siyasal tecrübeler, Türkiye'de asker ve sivil bürokrasinin resmi ideolojisinin, hâlâ başat bir düzlem olarak siyasal hakimiyet mekanizmaları inşa etmekte olduğunu apaçık bir biçimde ortaya koyuyor. Dolayısıyla, ADD'nin Devletin İdeolojik Aygıtı olup olmadığına, Althusser'in Kapitalist toplumlar için öngördüğü modelden yolaçıkarak, üretim ilişkilerini yeniden üretip üretmediğine değil, asker ve sivil bürokrasinin resmi ideolojisini yeniden üretip üretmediğine bakarak karar vermek gerekir.

Benim gerekçelerim buydu. Lakin, heyhat! Ses geçirmeyen boru gibi, alıntı ezberi dışında hiçbir şeyi geçirmeyen kof bir zihinle mücadele etmek durumunda kaldım. Öyle tın tın bir idrak işte! Güle güle kullan Türkiye...



Zaman
06/07/2007