Pascal, kendisini kıvrandıran amansız diş ağrılarına, içine daldığı zor bir matematik problemiyle eğlenerek karşı koyarmış. Nikriz (Damla, Gut) hastalığının krizleriyle kıvranan Kant ise, dikkatini ya bir isim veya bir nesne üzerinde yoğunlaştırırmış; bunlar da ona acısını unutturmakla kalmaz, uyuyabilme imkânı da sağlarmış. (Bu yazıyı bir “nikriz” krizi sırasında yazıyorum.)



Bedenî acılar karşısında yapılacak olan, ister istemez zihnî olanı yardıma çağırmaktan ibaret. Ne garip değil mi zihnî acılarda da nefs, tam aksi yola sapıyor ve kimi mâlâyâni işlerle kendisini oyalamaya çalışıyor. Hani denir ya, “can sıkıntısını def etmek”, aynen öyle.

Acıyı sevmiyoruz; acı duymayı istemiyoruz. Haklı nedenlerimiz de var. Hissediyoruz ama kabullenemiyoruz. Oysa acı, gerçekte hazzın yokluğu. Hazza alışınca, acının daha da acıtmaması mümkün mü?

Çok garip, acıya alışan nefisler, bir adım sonra acıdan haz, ızdıraptan zevk almaya başlıyorlar. Lâkin bir şartla: acının miktarının artması şartıyla.

Alışkanlık, miktarla ilişkili. Miktar arttıkça, alışkanlık da artıyor. Öyle ki acının miktarı arttıkça hazza dönüşmesi kaçınılmaz hâle geliyor. Nitekim işkencecilerin, işkenceye ara vermeleri, kurbanlarına acımalarından veya yorulmalarından dolayı değildir; kurbanı acıya alıştırmamak içindir.

İşkencecilerin değişmez ilkesi: yavaş yavaş, ara ara, ve fakat sürekli.

Çok ağır işkenceler karşısında bile çözülmeyen insanlar vardır; acıya dayanıklıdırlar. Sadece saklamaları gereken sırrın büyüklüğü nisbetinde değil, inanç ve ilkelerinin büyüklüğü nisbetinde de işkenceye dayanabilir böyleleri.

Dayanıklı oluşları, gerçekte bedenen dayanıklı olup olmamalarıyla alâkalı değildir. Bilâkis bu dayanıklılık, ruhen ne kadar dayanaklı iseler, o denli kuvvetli ve süreklidir.

Bazıları yokluğa, bazıları varlığa katlanabilirler.

Kimileri yokluk karşısında umursamazdır. Bunlar mahrumiyetin her çeşidine katlanabilirler, her türlü acıya direnebilirler: açlığa, susuzluğa, sıcağa, soğuğa, vs.

Kimileri de varlık karşısında... Öyle ki kendilerine ne denli cazip nimetler teklif edilirse edilsin, dönüp bakmazlar bile.

Hiçbir işkencenin çözemediği, hiçbir mahrumiyetin direncini zayıflatamadığı, o yokluk karşısında kahramanlaşabilen kimseler, bir bardak çay, bir paket sigara karşısında bülbül kesilebilirler; yokluk karşısında muhafaza edebildikleri kişiliklerini, varlık karşısında korumayı beceremezler.

Her türlü cazip teklifi elinin tersiyle iten gözü tok kimselere gelince, böyleleri de basit maddî acılar karşısında zayıftırlar, üç-beş saat uykusuz kalsalar, beş-altı saat aç bırakılsalar, tutuldukları yer biraz sıcak, biraz soğuk olsa, dirençleri çözülür; dünyayı verseler reddedecek kadar güçlü iken, yani varlıkla kandırılamaz iken, cüzî yokluklar karşısında ne yapacaklarını şaşırırlar.

Kişiler gibi toplumlar da benzer tepkiler verirler. Nitekim David le Breton, Acının Antropolojisi adlı eserinde, iki büyük hastanede göz muayeneleri sırasında gerçekleştirilen bir ankete dayanarak, İrlandalılar ile İtalyanları karşılaştırır. Sonuçlardan anlaşıldığına göre, İrlandalılar sıkıntılarını basitleştirmeye çalışırlarken, İtalyanlar dramatize etme eğilimi içindeymişler.

Soru: Şikayetiniz nedir?

İrlandalı: İğneye iplik geçiremiyorum, gazete okuyamıyorum. (somut ve nötr)

İtalyan: Devamlı başım ağrıyor. Gözlerim yanıyor ve kızarıyor.

Soru: Eklemek istediğiniz bir şey var mı?

İrlandalı: Yok.

İtalyan: Bu ağrılar bütün gün sürmekle kalmıyor, bazen sabahları da uyandırıyor beni.

Biz Türklere gelince, umumiyetle yokluğa dayanıklıyızdır; mahrumiyetlere katlanma katsayımız yüksektir; yoksulluktan şikayete pek tenezzül etmeyiz; acılarımızı bastırmayı bilir, felâketler karşısında kolaylıkla kenetleniriz. Buna mukabil, varlık karşısında kendimizden geçebilir, nimetlere garkolduğumuzda, hatta biraz rahatı gördüğümüzde, gevşemekten, şımarmaktan, mahrumken kendimizi uzak tuttuğumuz nice olumsuz hasleti sırtımıza geçirmekten kaçınmayı pek beceremeyiz. Nitekim musibet zamanlarında iyi, refah zamanlarında kötü hasletlere düçar olmamız, biraz da bu vasıflarımızla alâkalıdır.

Galibiyetten güçlü lezzetler devşirenlerin, mağlubiyetten duyacakları elemin şiddeti de o denli yüksek olacaktır.

İnanır mısınız bilmem ama, Türklere yapılan işkencenin türü, bu formülasyonda saklı: Sırtımızı, mağlubiyetimizin şiddetini hissedemeyeceğimiz bir biçimde yere çarpıp duruyorlar; yavaş yavaş, ara ara, ve fakat sürekli.





Yenişafak
05/05/2007