Kurt Vonnegut, romanlarındaki karanlık komedi yeteneği ve savunduğu etik değerlerle çağının ve kuşağının hayal gücünü hayata geçirmeyi başardı

Mezbaha No. 5, Kedi Beşiği ve Allah Senden Razı Olsun Bay Rosewater gibi romanlarındaki karanlık komedi yeteneği ve savunduğu etik değerlerle çağının ve kuşağının hayal gücünü hayata geçirmeyi başaran çarpıcı yazar Kurt Vonnegut Manhattan'daki evinde hayata gözlerini yumdu. Vonnegut seksen dört yaşındaydı.

Birkaç hafta önceki düşüşünün ardından geçirdiği beyin kanaması sonucu gerçekleşen ölümü, eşi, fotoğrafçı-yazar Jill Krementz tarafından duyuruldu.




Bay Vonnegut birçok oyun, deneme ve hikâye yazdı ama onu karşı-kültürün en önemli isimlerinden biri, bir idol haline getiren romanlarıydı. Özellikle 60'lar ve 70'lerde öğrenciler arasında çok popülerdi, samanlı kâğıda basılmış karton kapaklı romanları elden ele dolaşırdı. ABD'deki hemen hemen her yurt odasında bir romanını bulabilirdiniz.
Aynı Mark Twain gibi Vonnegut da kinayeyi insanın varoluşuna dair temel soruları dile getirmekte kullanırdı: Neden bu dünyadayız? Bütün bu olup bitene anlam kazandıracak biri var mı? Tanrı bu kadar acı çektirmesine rağmen gerçekten de insanlar için iyi şeyler diliyor mu?
 

Mark Twain karamsarlığı

Twain ile derinlerden gelen bir karamsarlığı da paylaşırdı. "Mark Twain" diye yazmıştı 1991 tarihli Ölümden Beter Kaderler isimli romanında, "en sonunda kendi acısına ve başkalarının acılarına gülmeyi bıraktı. Bu gezegeni terk etti. Öldü."

Vonnegut'un bütün romanları metafizik öğeler taşımıyorlardı. Bilimkurgu, felsefe ve şakaların yanı sıra tüketim kültürü ve çevrenin yok oluşu üzerine çalışmalara da imza attı. On dört romanı alternatif evrenlerde geçiyorlardı, kendi tasarladığı Tramalfadorian ya da Merkürian Harmoniums gibi türlerin yaşadıkları bu evrenler garip imgelerle doluydular. Kronosinklastik ingundibula (evrendeki bütün doğruların sığabildiği nokta) gibi garip fenomenler, Bokunizm gibi garip dinler yaratmıştı. Hayal gücünün sınırlarının insanoğlunun sınırlarının ötesine geçtiği tartışılmazdı.
Vonnegut'un hayatındaki en önemli anlardan biri, Müttefikler'in 1945 yılında Dresden'i bombalamasıydı. Genç bir savaş esiri olarak şahit olduğu bu olayın izlerini birçok romanında perde arasından bile olsa görebiliyordunuz. Bombalamalarda binlerce kişi öldürülmüştü, birçoğu yanmış, bir kısmı da havasız kalarak hayatılarını kaybetmişlerdi. "Dresden'in bombalanması" diye yazıyordu Vonnegut, "bir sanat şaheseriydi." Ve ekliyordu, "Almanya'nın zalimliği ve açgözlülüğü tarafından hayatları harabeye dönen kalbi kırık ve öfkeli insanları onurlandırmak için ateşten ve dumandan bir anıt."
Dresden'de yaşadıkları Mezbaha No. 5'in temelini oluşturdu. Roman 1969 yılında ırk ve kültür ayrımcılığına karşı bir başyapıt olarak basıldı. Eleştirmen Jerome Klinkovitz şöyle diyordu bu romanla ilgili eleştirisinde: "Amerika'nın geçiş dönemini o kadar iyi yakalamış bir romandı ki hikâyesi ve kurgusu yeni çağın en çok satan metaforları haline geldiler."
Bay Vonnegut için deliliğin ve varoluşun apaçık anlamsızlığının tek telafisi nezaketti. 1965 tarihli romanı Allah Senden Razı Olsun Bay Rosewater bu felsefeyi özetliyordu: "Selam bebekler. Dünyaya hoş geldiniz. Yazları sıcak kışları da soğuktur. Yuvarlak ıslak ve kalabalıktır. Bildiğim tek bir kural var, bebekler kahretsin, nazik davranmalısın."

Vonnegut klasik kurguyu ve vurgulamaları değiştiriyordu. Romanları bilimkurguyla otobiyografi karışımıydılar. Graham Greene onu "yaşayan Amerikan yazarları arasında en yeteneklisi" olarak tanımlıyordu. Bazı eleştirmenler bilimkurguyla kinayeli anlatımı ve etik değerleri birleştirerek yeni bir edebiyat türü yarattığını, bilimkurguyu ciddi edebiyat türlerinin seviyesine çıkarttığını yazdılar. Bir kısmıysa onu kendini tekrar etmekle suçladı. Kimi okuyucu onun eserlerini tutarsız buldu. En sert eleştirmenlerse onu 'ıvır zıvır filozofu', 'boş aforizmaların peygamberi' olarak adlandırdılar.
 

İntiharı da denedi

Sigaranın birini söndürüp bir diğerini yakan Vonnegut, kıvırcık saçları, derin ifadeli bakışı ve buruş buruş giysileriyle felsefe profesörlerine benzerdi.. Konuşmaları sık sık öksürüklerle bölünürdi.
Ama Manhattan ve Joseph Keller'la komşu olduğu ikinci evinin yer aldığı Long Island'daki edebiyat davetlerini hiç kaçırmazdı.
Vonnegut Mezbaha No. 5'i yazmasının ardından ciddi bir depresyon geçirmiş, hatta başka bir roman yazmamaya yemin etmişti. İntihar fikri çok baştan çıkarıcı, diye yazıyordu bir mektubunda ve 1984 yılında uyku ilacıyla alkolü karıştırarak intiharı denedi. Kurtarıldığındaysa çareyi roman yazmaya ara verip tiyatro oyunlarına yönelmekte buldu ama bu 'off-Broadway' macerası eşinin onu boşamasına yol açtı.
Kadınlarla şansı hiçbir zaman yaver gitmedi. Annesinin intiharı bütün ilişkilerinin ve hayatının- üzerine düşen en karanlık gölgelerdendi. Şöyle dediğini hatırlayacaktı halasının: "Bütün Vonnegut erkekleri kadınlardan ölümüne korkarlar.."
1997'de yazdığı ve eski bir romanından devşirme olan Timequack'te romanlarının sevilen karakterlerinden Kilgore Trout'u geri döndürdü ve yeniden kendini tekrar etmekle suçlandı. Vonnegut şu yanıtı verdi kendisini eleştirenlere: "Eğer zamanımı yeni karakterler yaratmakla harcasaydım asla asıl önemli olan şeylere dikkat çekmeye vaktim olmazdı."
Vonnegut, Timequack'in son romanı olacağını yazmıştı ve öyle oldu.

* New York Times'tan çevrilmiştir. Çeviren: Z. Heyzen Ateş
 

Sence ruh hastası mıyım?

Finnerty marazi anlarından bahsederken Paul görünüşte sakin bir şekilde dinlemeyi öğrenmişti. Finnerty'yle beraberken, onun fantastik ve bir parlak bir karamsar olan iç düşüncelerini paylaşmış gibi görünmekten hoşlanırdı.

-Sanki kendi nisbi sakinliğinden hiç hoşnut değilmiş gibi.
Finnerty sık sık kayıtsız bir şekilde intihardan bahsederdi; ama görünüşe bakılırsa bu fikri evirip çevirmekten zevk aldığı için yapıyordu bunu. Kendini öldürme raddesine gelmiş olsa, şimdiye çoktan ölmüş olurdu.
"Sence ruh hastası mıyım?" dedi Finnerty. Belli ki Paul'ün gösterdiğinden daha fazla bir tepki beklemişti.
"Gerçekle temasını henüz kaybetmiş değilsin. Sanırım melse de bu.."
"Koptu kopacak."
"Bir psikiyatr yardımcı olabilir. Albany'de iyi bir adam var."
Finnerty başını salladı. "O beni merkeze geri çeker, bense uçurumdan aşağı yuvarlanmadan mümkün olduğunca kenarda kalmak istiyorum. Kenarda ortadan göremediğin bir sürü şey görüyorsun."

Kurt Vonnegut'un Otomatik Piyano adlı kitabından.