Italo Calvino, büyük İtalyan yazar 1985 yılında öldü. Onun ölümü edebiyat dünyası ve özellikle Harvard Üniversitesi öğrencileri için büyük bir talihsizlikti. Çünkü tam da öldüğü yıl, 1985-86 eğitim döneminde bu üniversitede edebiyat üzerine konferanslar verecekti. Altı tane tema seçmişti, okuyucu ve yazar için temel altı değer. Hafiflik, hızlılık, kesinlik, görünürlük, çoğulluk ve tutarlılık. İşte Calvino'nun gelecek bin yıla bırakmak isteği değerler bunlardı.



Ama maalesef zaman Calvino'nun bu altı değerlik metnini kaleme alarak bunlar üzerine konferans vermesine izin vermedi.
Calvino, Amerika Dersleri'ni yazdığında edebiyatta söz oyunları üzerine yaratıcı örnekler üretmek için François Le Lionnais ve Raymond Queneau tarafından kurulan Oulipo grubunun üyelerinden biriydi. Bir eserinin tutarlı ve çokbiçemli olması gerektiğini savunuyordu. Dolayısıyla öngörülü ve metodlu çalışmaya benimseyen Calvino'ya; notlarını çalakalem almadığı, yani notları anlaşılabilir olduğu, çalışmalarını temize geçirdiği, tasnif ettiği ve okura neredeyse eksiksiz okuma imkânı verdiği için teşekkür etmek gerekiyor.


Edebiyattan felsefeye göndermeler

Calvino kitabında edebiyattan söz ederken şiir ile romanı, İtalyan edebiyatı ile dünya edebiyatını, Antik eserlerle çağdaş yapıtları harmanlıyor. Edebiyatın mitolojiden ve daha çok felsefeden esinlendiğini savunuyor. Edebiyat üzerine fikrini metinlerin orijinal versiyonlarına göndermeler yaparak ve fikrini destekleyen metinleri belirterek açılıyor Calvino, Amerika Dersleri'nde. Yapıtını dönemler arasında yolculuğa çıkararak hem okuma hem de yazma konusunda bireysel tecrübelerini de işin içine katıyor. Dolayısıyla Calvino'nun anlattıklarında keşif pistinden daha önce bulup çıkartılmış ya da ödünç alınmış güzel fikirler olmaması imkânsız.

Calvino'nun Amerika Dersleri'nin amacı edebiyatı yeniden keşfetmek ve acemilere öğütler vermek değil. Edebiyatı yeniden ve en baştan didik didik incelemek ve geleceğin seyrini değiştirebilecek öncü fikirler bulmak. Calvino bu kitabıyla bizi, edebiyat üstüne, kendisiyle birlikte düşünmeye ve onun sunduğu çözümlerle kendi anlayışımızı karşılaştırmaya davet ediyor. Hiç kuşku yok ki Calvino'nun başvuru metinleri, alıntıları ve düşüncelerini serpiştirdiği yol oldukça ilginç. İlginç olduğu kadar da çetin ve sarp çünkü her şeyden önce


düşüncelerini anlatma tutkusu Calvino'yu zayıf bir sözlük dağarcığı kullanmaya itmiyor. Dolayısıyla da Calvino'yu anlamak için okurun payına hem sözcük dağarcığı hem fikir açısından fazlaca uyanık olmayı becermek düşüyor.


AMERİKA DERSLERİ
Italo Calvino, Çeviren: Kemal Atakay, Yapı Kredi Yayınları, 2007, 155 sayfa,
 

Radikal
06/04/2007