Günümüz Türk Şiiri'nin İkinci Yeni yıllarına özgü bazı dilsel ve imgesel sorunlarla yüz yüze kaldığını ve anlam-bilimsel düzeyde de, özellikle yaşam deneyimleri bağlamında bazı travmalar yaşadığını düşündüğümü bir iki yazımda belirtmiştim. İzlerçevre (publicum) karşısında hemen her şair, zaman zaman bir yetersizlik duygusuna kapılır ve şöyle ya da böyle, bir yenilenme gereksinimi duyar. Bazı genç şairlerin son zamanlarda üst üste kişisel poetikalar açıklamasını, bu gereksinimin doğal bir sonucu saymak gerekir.



Açıklanan bu poetikalar çerçevesinde öne sürülen argümanların tümüne katılmayabilir ya da tümden ret edebiliriz elbet. Ama bu katılmayış ya da ret ediş, ortadaki huzursuzluğu ve arayışları görmemize engel olmamalı. Şiirsel üretim koşullarının teklemeye başladığına ilişkin görüş ve düşünceler şairlerden gelmeye başladığında, işin boyutları daha ciddiye alınmayı gerektirir. Ama şunu da dikkatle soruşturmalıyız: Şiirsel söylemi tümden değiştirmeyi ya da terk etmeyi gerektiren bir devrim, keyfî ve kişisel gerekçelerle tanımlanamaz ve yeterli olamaz.

Benim dikkatimi çeken ilk olgulardan biri, Türkiye'deki şair artışıdır. Tecimsel önemi hemen hiç bulunmayan bir sanat dalına ka-dın-erkek gösterilen bu ilgi nereden kaynaklanıyor? Roman ve öykünün sözüne ve diline pek itibar edilmediğini mi gösteriyor bu ilgi? Başka türlü sorarsam: Roman ve öykü, sanatsal değer yitimine mi uğradı ve popüler bir tür olarak mı görülmeye başladı? Buna benzer sorular çevresinde dolaştığım günlerde, tuhaftır, artık hemen kimsenin ilgilenmediği klasik şiirimize ilişkin bir kitap okudum: M. Kayahan Özgül'ün Divan Yolu'ndan Pera'ya Selâmetle adlı kitabını (Hece Yayınları, 2006).

Eski Şiirimize ilişkin bir çalışmada, günümüz şiirine ait bazı sorunlara uygun düşebilecek yanıtlar bulmak ya da bu sorunları anlamaya yardımcı olabilecek yorumlara rastlamak, beni şaşırttı doğrusu. Şahsen, Divan Edebiyatı'nın canlandırılabilir olduğunu sanmayan ve "canlandırma" esaslı bir gelenek sorununa inanmayan biriyim. Divan Şi-iri'ni üreten somut yaşam dünyasının artık var olmadığını, o istiare (metafor), mazmun ve efsane evreninin, bugünün yazınsal ortamına yabancı olduğunu söylüyorum. Ama toplumbilimsel açıdan, bazı benzerlikler bulunabileceğini de görüyorum. Kayahan Özgül'ün kitabı, bunu net biçimde gösteriyor.

Nahit Aybet'in Fuzûlî Divanı'nda Maddi Kültür adlı kitabı (Kültür Bak, Yay,ıg8g), o soyut, dünyayla ilgisi olamadığı sanılan Divan Şiiri'nin nasıl gündelik ve maddî yaşamla iç içe geçtiğini göstermişse, Özgül'ün kitabı da klasik şiirimizin de sorunlu dönemleri ve ustalar ile çıraklar arasında çekişme olduğunu yansıtıyor. XVIII. yüzyıl Osmanlı şiirini barok olarak niteleyen Özgül, o dönemdeki şair artışını, bir tür çözülme/düşkünleşme (decadent) belirtisi saymaktadır şairlere yaslanarak. Örneğin Şeyhülislam Arif Hikmet Bey, Baki, Nef'i, Fuzulî ve Nedim'i bir ayana koymakta ve geri kalanı şöyle tanımlamaktadır: " Mâadası müteşair-dir eder cem-i huruf/ Edip evzan ü kavafiye muvafık tersim" (A.g.e., s.116) Çok ilginç bir çalışma olarak gördüğüm ve çok yararlandığım Özgül'ün Divan Yolu'ndan Pera'ya Selâmetle- Modern Türk Şiirine Doğru çalışmasına Bir Gün Kitap Eki'nde daha ayrıntılı biçimde değineceğim.

Ama burada, klasik şiirimiz bağlamındaki yenileşme çabalarına ilişkin şu sözlerini alıntılayarak bağlayayım bu yazıyı: "Yeni şair, geleneğe sırtını döndükçe, üstatların yolundan gitmeyi reddettikçe, kendisine yeni bir şiir birikimi yaratmaya çalıştıkça farklı bir şiire ulaşabileceğini hissedendir. Firarî şair, gücünü yalnızlığından alan şair tipine uymaz. O, amaçları ve metotları değilse de sonuçları itibariyle yeni şiirin ilkelerine yaklaşmış gibi görünen avam şairi ile gizli bir güç birliği yapmakta mahzur görmez. Avamı küçümsemeğe devam eder; lâkin, oradan gelecek desteği de reddetmez" ((A.g. e.,s. 117)

 

Birgün
09/12/2006