Son dönemde bilimsel kitaplarda önemli bir artış gözleniyor. Bu kitaplar belki de, Batı'da yükselişe geçtiği gözlemlenen dindarlığa bir tepkidir

Türkiye'nin kendi gündemini ihraç etme konusunda giderek daha olmasına bakıp güçlü bir ülke haline gelmeye başladığını düşünenler ve sevinenler olabilir: Son bir iki yılda türban konusunun Avrupa'yı nasıl sardığına; en az Türkiye kadar dindar bir ülke olan Amerika'da laiklik tartışmalarının, Türkiye'den örnek verme noktasına nasıl geldiğine bir bakın. Hiç de fena değil.



Ne var ki tatsız sayılabilecek bir gelişme, insanın sevincini kursağında bırakabilir: Hem Amerika'da, hem de Avrupa'da çok satan kitap listelerinde, antropolojik/sosyolojik bir olgu olarak din kurumunu ve Tanrı düşüncesini eleştiren başlıklar hızla yükselmeye başladı. Türkiye'nin bu alanda öncülük ettiğini söylemek zor.

Çok satan bilimsel kitaplar

Oxford Üniversitesi biyologlarından Richard Dawkins'in kitabı The God Delusion (Tanrı Yanılgısı) bu hafta amazon.com'un listesinde beşinci sırada. En çok satan bilimsel kitaplardan dört-beş kat daha fazla satıyor şu sıralar. Waterstone's adlı kitapçı zincirinin popüler bilim kitapları seçicisi olan Alister Babb, uzun zamandır böyle birşey görülmediğini, en son Bertrand Russell'ın Why I Am Not a Christian (Neden Hıristiyan Değilim) adlı 1957 tarihli kitabının benzer bir başarı gösterdiğini söylüyor.

Amazon'un listesinde 10. sırada Sam Harris'in Letter to a Christian Nation (Hıristiyan Bir Ulusa Mektup) adlı kitabı var. Harris'in, Başkan Bush'u da etkisi altına alan köktenci Hıristiyanlığa saldırdığı kitabın ilk cümlesi şöyle: "Gerçek şu ki, Hz. İsa'nın sevgisiyle bambaşka insanlar haline geldiklerini söyleyenlerin çoğu, eleştiri karşısında son derece, hatta adam öldürecek kadar hoşgörüsüz... Böylesi bir nefret, Kutsal Kitap'ta kendisine ciddi bir destek buluyor."

Guardian gazetesine göre, Daniel C. Dennett'in Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon (Büyüyü Bozmak: Doğal Bir Fenomen Olarak Din) ve Lewis Wolpert'in Six Impossible Things Before Breakfast (Kahvaltıdan Önce İmkânsız Altı Şey) adlı kitapları konusunda da yayımcıları büyük umutlar besliyor.

Christopher Hitchens'ın önümüzdeki bahar yayımlanacak God Is Not Great: The Case Against Religion (Tanrı Büyük Değildir: Dine Karşı Söylenmesi Gerekenler) adlı kitabı, yayımcısı Atlantic Books tarafından şöyle tanıtılıyor: "Bu kitap dünyadaki büyük dinlerin metinlerini yakın bir okumaya tabi tutuyor ve dinin insan yapısı olduğunu, tehlikeli bir cinsel baskıya yol açtığını ve evrendeki kökenimizi saptırdığını gösteriyor."

Son dönemde Batı'da yükselişe geçtiği gözlemlenen dindarlığa, Bush'un misyoner ağzıyla yaptığı konuşmalara, yaratılış inancının okullarda okutulmasına, Müslümanlığın ve Müslümanların Batı toplumlarında 'görünür'leşmelerinin getirdiği gerilimlere bir tepki olarak değerlendirilebilir belki bu kitaplar. Bizde bu ve benzeri kitapların çevrilmemesi, yazılmaması son derece doğal: Bu tür dertlerimiz yok bizim. Türkiye'de bütün ateistler, agnostikler, Müslümanlar, Hıristiyanlar, Museviler ve Budistler Tanrı'ya inanır, hem de aynı Tanrı'ya; tıpkı gardiyanın hapisteki Bertrand Russell'a dediği gibi.

Bu dergiyi okuyucular yarattı

Paris'teki Centre Pompidou'da bu günlerde bir derginin sergisi yer alıyor, ama alışıldık şeyler (derginin eski kapakları, içinden yazılar, görsel malzeme, editörlerin fotoğrafları vs.) yok bu sergide; dergi de alışıldık bir dergi değil zaten.

Colors, 1994'te Luciano Benetton ve Oliviero Toscani'nin kurduğu iletişim araştırmaları merkezi Fabrica'da yer alan ama uluslararası uzantıları olan bir ekip tarafından hazırlanıyor. Ocak ayında 70. sayısı çıkacak olan, çeşitli ülkelerde çift dilli olarak yayımlanan bu üç aylık dergi, her sayısını bir konuya ayırıyor: yağ, oyuncaklar, 'sıkıcı', televizyon dizileri, iyi dilekler gibi konular oluyor bunlar. Hem yazılı, hem de görsel malzeme olabildiğince çarpıcı, yaratıcı, genç işi.

Bu yılın bahar aylarında dergi yönetimi, dünyanın dört bir yanına 'Colors defterleri' yolladı; derginin yalnızca adı yazıyordu bu defterlerin kapağında, geri kalanı bomboştu. Okuyuculardan, kendi dergilerini tasarlamaları, yazmaları, görsel malzemesini sağlamaları ve ortaya çıkan yapıtı göndermeleri isteniyordu. İşte Paris'teki sergide, okuyucuların elinden çıkan yüzlerce dergi, tavandan sarkıtılan iplerin ucunda sergileniyor.

Okuyucuların elinde dergi, daha da özgün ve çoksesli bir hale gelmiş. Hapisten yazanlar, ülkesinde sesini duyurma olanağı bulamayanlar, fakirler var aralarında, sıkı fotoğrafçılar, kıvrak çizerler, söz cambazları da var. Çoğunun dergisi eleştirel bir mizah barındırıyor; bazıları öfkeli, bazılarıysa naif.
Topluca bakıldığında, bir derginin okuyucusuna teşekkür etmesinin ve onu kendisine katmasının en güzel yollarından biri olmuş bu proje; okuyucuların yarattığı dergiler de, Colors için pekala bir övünç kaynağı.

Nobel isterisi

Bu fırsatı kollarmışız demek: Orhan Pamuk'un Nobel almasıyla bendimize sığmayıp taştık yine. Televizyon kanalları ve gazeteler, İkiz Kuleler'e uçak girmiş gibi ele aldı konuyu; kahvelerde Vestel Manisaspor'dan sonra en çok konuşulan ikinci mesele buydu; dolmuş kuyruklarında ve büfe önlerinde bekleyenler arasında da hatırı sayılır bir gündem maddesiydi. Türkiye Yazarlar Sendikası ikinci başkanı Demirtaş Ceyhun'un hazırladığı 'reddiye' metniyse başlı başına bir doruk noktasıydı. Yazarlardan ve sanatçılardan oluşan 80 kişilik bir grubun imzaladığı (bazılarının sonradan metni görmediğini, imza vermediğini söylemesi de ayrıca hoş bir gelişme oldu) metinde "Nobel Edebiyat Ödülü de artık yazınsal değeri olan bir ödül değil, hiç kuşkusuz emperyalizmin toplumları sömürülecek tava getirmekte kullanılan postmodern medya silahlarından biridir." deniyordu. Bunu okuyunca, geçen yılki Nobel Edebiyat ödülünü anımsatmak istedim:

Unutmamış olabilirsiniz, geçen yıl ödül, İngiliz oyun yazarı Harold Pinter'a verildi. Fazla bir yankı ya da canlı bir tartışma yarattığı söylenemez bu haberin: BBC1 ve BBC2, ödülün açıklandığı günün akşam haberlerinde Pinter'dan söz bile etmedi; izleyen bir iki gün boyunca Guardian, Independentve Telegraph gibi ciddi gazetelerde bir değerlendirme yazısı + bir biyografi + "Pinter ödülü aldığını duyunca ne dedi" haberinden oluşan bir menü vardı; diğer gazeteler Reuters'ın standart metnini kullanmakla yetindi. En ateşli 'taraftar', Pinter'ın Beckett'ten büyük bir yazar olduğunu yazdı; en ateşli 'muhalif' Nobel ödülünün eski saygınlığını bir daha asla geri kazanamayacağını, gençliğinde birkaç iyi oyun yazmış birine bu ödülün verilmesinin haksızlık olduğunu ileri sürdü. Pinter ise ödülün kendisine niye verildiğini anlamadığını, aslında Orhan Pamuk'a verilmesini beklediğini, herhalde siyasal duruşundan ötürü kazandığını söyledi.

Pinter'ı 'emperyalizmin uşağı' olarak görmek için epey kalın camlı gözlükler takmak gerekir sanırım: ABD'nin dış politikasını ve İngiltere'nin onun dümen suyundan gidişini en şiddetli biçimde eleştirenlerin başında gelen Pinter, ödül töreninde ekrandan yayınlanan konuşmasında da bu iki ülkeye verip veriştirdi. Sonra araya başka konular girdi, gündem değişti. Kimsenin aklına, Pinter'ın ödül heykelciğiyle birlikte Shakespeare'in mezarına gitmesi gerektiğini söylemek, ülkesini eleştirdiği için (söz konusu ülke İngiltere olduğuna göre) anti-emperyalistlerin uşaklığını yaptığını ve hizmetine karşılık bu ücreti aldığını iddia etmek, ya da İngiltere'nin AB'yle bütünleşmesine katkıda bulunduğunu alaycı bir ifadeyle belirtmek gelmedi sanırım.

Zaten İngilizleri, hayal güçlerinin genişliğiyle tanımıyoruz.
Peki sizce bu iki 'kitle tepkisi' arasındaki fark, Türkiye ve İngiltere'deki futbol spikerlerinin maç anlatışı arasındaki farkla bağlantılı mıdır?

Radikal
03/11/2006