Arap yayıncılık dünyasının merkezinde gösterilen iki kentten biri olan Beyrut, İsrail'in saldırısı altında. Son yıllarda gelişen sektör çok büyük darbe aldı

İsrail'in Lübnan'a saldırısı tüm hızıyla sürüyor ve ülkenin yalnızca Güneydeki sınır bölgesini değil, başkent Beyrut'u da ciddi biçimde tehdit ediyor. Acımasız bir yıkımın yaşandığı ülkede altyapı yerle bir olur, sivillerin yaşamı hiçe sayılırken, ülkenin kültür yaşamı ve Arapça yayıncılık dünyasındaki yeri de darbe alıyor.

Arapça yayıncılık, hiçbir zaman büyük bir endüstri haline gelemedi. Arap ülkelerinde okur-yazar oranının ve refah düzeyinin düşüklüğü, okur kitlesinin küçüklüğü, ciddi bir pazarın oluşmasını engelleyen en önemli unsurlar oldu; bunlara devlet sansürü, güçlü yayınevlerinin olmaması ve dağıtım ağının zayıflığı da eklenince, ortaya pek iyimser bir tablo çıkmadı hiçbir zaman.

Tüm Arap dünyası için geçerli olan bu genel koşullar içinde yine de iki merkezde belirgin bir canlılık göze çarpıyordu: Kahire ve Beyrut. Bu iki başkentten Beyrut, geleneksel olarak Arap dünyasının yayıncılık merkezi olageldi; "Kahire yazar, Beyrut basar, Irak okur," denirdi hep.



Entelektüel merkez olarak Kahire Beyrut'un önünde gittiyse de, Beyrutlu yayıncılar uzun zaman önce bölgesel pazarı hedefleme başladı ve 1950'lerde yayıncılıkta Kahire'yi geçti. Bu dönemde ve sonraki on yılda Arap dünyasının entelektüelleri (özellikle de Filistinliler) Beyrut'a sığındı, Körfez'de petrolden kazanılan dolarlar buraya geldi; Lübnan'ın liberal ekonomik rejimi ve parlamenter yapısı da yayıncılığın gelişmesinde önemli katkıda bulundu. 1960'larda Beyrut, yayıncılık alanındaki liderlik konumunu iyice pekiştirdi.

Bağımsız yayınevleri
İç savaşın sona ermesinin ardından ve Lübnan ekonomisi yeniden ayakları üstüne kalktıktan sonra, yeni rakipler çıkmış olsa da Beyrut'un liderliği yeniden ele geçirmesi bekleniyordu. Magrib ülkeleri (Libya hariç) kitap konusunda dışa bağımlı olmayı sürdürüyor; Fransızca kitaplar Fransa'dan geliyor, Arapça kitaplarsa Ortadoğu'dan. Cezayir, Tunus ve Libya'da devlet daha çok okul kitabı basıyor; Fas'taysa bağımsız küçük yayınevleri biraz daha çeşit sunuyor. Yine de Fas'taki kitapların ancak yüzde 10'u burada basılıyor. Lübnan'ın yeni rakipleri arasındaysa 1979'da otuz beş yayınevine sahipken 2002'de bu sayıyı 558'e çıkaran Ürdün ve 1980'lerin sonundan itibaren özel sektör yayıncılığa önem vermeye başlayan Suriye sayılabilir. Suudi Arabistan'da da yayıncı sayısı 1979'da 50'den, 1997'de 358'e yükseldi. 1970'lerde geniş bir okur kitlesiyle tanınan ve 1978'de bütün Arap ülkeleri içinde en çok başlık yayımlayan Irak'ta bugün bir yayıncılık sektörü yok.
Mısır'da da, özel sektörün büyümesi kitap üretimine yansıdı. Mohamed Madbouli, Dar Al-Mustaqbal Al-Arabi ve Dar Al-Thaqafa Al-Jadida gibi yayınevlerine, 1990'larda Dar Sharqiyyat gibi avangard yayınevleri eklendi.

Mısır'ın en büyük özel yayınevi Dar Al-Shoruq, yatırım bankası EFG-Hermés'yle ortaklığı sayesinde müzik ve multimedya alanlarına da girerek uluslararası bir profil çizmeye başladı.
Bu arada Beyrutlu yayıncılar, yeni teknoloji kullanımı sayesinde yeni pazarlara girmeyi de başardı. www.adabwafan.com, neelwafurat.com ve
e-kotob.com gibi internet siteleri sayesinde online satışlar da başlamış durumdaydı. Kahire ve Beyrut'un yanı sıra, özellikle Körfez ülkelerinde bir dizi bağımsız yayınevinin kurulmuş olması, kitap pazarının gelişmesi konusunda umut veriyordu.

Ancak bölgedeki son durum, Beyrut'un saatinin kaç yıl geri alınacağı konusunda endişeli bir bekleyişten fazlasını vaat etmiyor. (weekly.ahram.org.eg. Konuyla ilgili daha geniş bilgiyi Franck Mermier'nin Le Livre et la ville, Beyrouth et l'Èdition arabe adlı kitabından edinebilirsiniz.)
 

CEM AKAŞ

Radikal