- Kışla ile Cami, özgür mizahtan neden hoşlanmaz? Karakutu.com-Kültür Sanat

DEĞİŞİK bir açıdan bakıldığında, kutsallaştırılmış kavramlarla taşlaştırılmış beyinlere; 200 yıldan bu yana taze oksijenler taşıyan mizah, 21. yüzyılın da mimarlarından biri...
Politik egemenlikler ve onların politik eleştirileriyle ilgili politik özgürlükler; özgür bir mizah ortamından yoksunsalar, kanlı ve karanlık serüvenlere de gebe kalabilirler...
Özgür mizah, düdüklü bir tencerenin supabı gibidir; buharın sıkışmasıyla tencerenin patlamasına karşı sigorta işlevi görür.
***
Örneğin Hz. Muhammed ile Gazi'nin karikatürleri yapılamadığında; böylesi özgür bir mizah lezzeti, kutsal kavram ve simgelere karşı anarşik bir yozlaşma olarak görüldüğünde; AB üyeliği rotasında da, çeşitli demagojilerin iğneli fıçılarında çalkalanma sıkıntısına uğranabilir...

***
Örneğin modern karikatürün babası sayılan Daumier'nin, "özgürlük, eşitlik, kardeşlik" sloganıyla bayrak açmış Fransız İhtilali'ni, 1848 Paris işçi ayaklanması perspektifinde nanikleyen tablosuna bir bakalım; elinde Fransız bayrağını tutan, ihtilalin simgesi, göğüsleri çıplak dev bir kadın. Kadının memelerine, çırılçıplak iki küçük çocuk saldırmış emiyorlar. Çırılçıplak bir çocuk da, kadının etekleri dibinde, bağdaş kurup başını avucuna almış, kitap okuyor...
***
Silindir şapkayla "Vatan, millet, Sakarya" nutuklarının yoğun olduğu dönemlerle ilgili, mizahi tablolar, yahut karikatürler de yapılabilse bizde...
Yağmur duasına çıkmaya hazırlanan köylüler, bir Cumhuriyet nutukçusuna:
- Acaba sizin vatan, millet, Sakarya nutukları, yağmur da yağdırabiliyor mu; yağdırıyorsa, bir Sakarya nutku da, bize söyleyemez misiniz, diye sorsalar...
Ve Kışla, gülerek karşılayabilse böyle bir mizah özgürlüğünü...
***
Vaktiyle Anatole France da, kiliselerdeki Meryem Ana tabloları için şöyle demişti:
- Önünde diz çökülerek, haç çıkarılan o Meryem Ana resimleri; aslında onları yapan ressamların, kendilerine modellik de eden metreslerinin resimleridir...
***
Bizim halk mizahında da, Cami'ye karşı esprili takılmalar, görkemli ve rengarenk fıskıyeler gibidir.
Bir Bektaşi dedesi, bir Cami şadırvanından devesine su içirmeye çalışırken; deve birden kontrolden çıkıp, Cami'ye girmeye kalkmış.
Cami'dekiler, deveyi ite kaka, tekme tokat, Cami'den çıkarmak için ayaklanmışlar.
Cami'nin kapısına dikilen Bektaşi babası:
- Vurmayın, vurmayın, demiş; hayvan olduğu için bilemedi girdi; bak, ben giriyor muyum?
***
Mizah özgürlüğü, politik egemenlik didişmelerinde karşı karşıya gelenlerin, birtakım kutsal kavramlarla tabuların arkasına sığınarak, ekonomik bir saydamlığı maskelemelerini de engelleyebilir...
***
Bir süre önce "Meclis kürsüsüne, başörtüsüyle çıkılabilir mi, çıkılamaz mı" tartışmalarını yaşadık...
Bir politikacı kalkar:
- Sarıkla da çıkılabilir, demokratik özgürlük bu demektir; diye tutturabilir...
Bir başka politikacı da:
- Laik bir hukuk devleti olarak, der; Atatürk'ün izinde, bağımsızlığımızın simgesi sayılan kalpakla çıkmamız gerekir Meclis kürsüsüne...
***
Mizah özgürlüğü ise, bir karikatür çiziminde Hz. Muhammed ile Gazi'nin tezgahtarlık yaptığı; değişik değişik şapkaların, sarıkların, kasketlerin, takkelerin, kalpakların satıldığı bir dükkana bir garibanın gelerek, her iki tezgahtara da sormasıdır:
- Salt baş için sattığınız onca giysi eşyası arasında, acaba benim kıçıma göre de bir donunuz var mı?
***
Demokratik özgürlükler; politik egemenliği ele geçirmek, yahut politik egemenlikten pay almak amacını taşıyan söylemlerle ilgili bir özgürlük değildir sadece...
Bir de politikacıların, tepelerdeki makamlara yerleşmek için afsunlamaya çalıştıkları yığınlara; - beyinlerinin taşlaşmaması için - taze oksijen enjekte eden bir mizah özgürlüğü vardır...
***
Bir yanda 17 Aralık'ta AB'den, doğru dürüst bir müzakere tarihi alınıp alınamayacağı tartışmaları...
Bir yanda bizim kimin çocuğumuz, onların kimin çocuğu olduğu demeçleri...
Bir yanda, Viyana kapılarına kadar gittiğimiz övünmeleri...
Bir yanda da, açlık ve yoksulluk sınırına dayanmış olanlardaki artış...
***
Özgür bir mizah yaratıcılığının kahkahalı ağları, son 80 yılı da sarmalamış olabilseydi; acaba Kopenhag kriterleriyle bütünleşebilmemiz, hiçbir dış uyarıya gerek kalmadan, kendiliğinden olamaz mıydı?
Ağır ceza mahkemelerine verilmiş, içeri tıkılmış, işinden edilmiş karikatüristlerin sayısıyla; toplatılmış kitaplara ve engellenmiş tiyatro piyeslerine bakmak gerek...
***
Yolsuzluklar, rüşvetler, hapazlamalar açısından, neden "kirli toplumlar" arasında kaldık da; 10 üstünden verilen notlar sıralamasında, 3.2'ye layık görüldük?..
Ve neden "yaşam kalitesi" açısından 60 basamak altına düştük Yunanistan'ın?
23 Nisan bayramlarında ilkokul çocuklarını, "vali", "müsteşar", "başbakan" koltuklarına oturttuğumuz için mi; yoksa Meclis kürsüsüne sarıkla çıkamadığımız için mi?
Yoksa bütün bu, demagojik tutarsızlıklarla dalga geçemediğimiz için mi?

Çetin Altan
02/12/2004
Milliyet