Ekmeğini çöpten çıkaranlar

Freeganizm, 'lüks tüketime hayır' diyenlerin; çevreyle uyuma önem verip her türlü kirliliğe karşı çıkanların ve 'ikinci el yemek' tüketmek için çöp karıştırmayı göze alanların dahil oldukları yeni bir akım.

* * *
Tüketim çılgınlığına karşı bireysel devrim: Freeganizm

Dünya vatandaşı olmak; çevreyle barışık yaşamak; hava, ses veya görüntü kirliliği oluşturmamak... Yedikleri, içtikleri, yaşam tarzları ile çoğunluğun dışında kalan ve kalmaya mahkûm olan, yeni bir akımın insanları... İsraf olmasın diye, çöpe attıklarınızı onlar tüketiyor.



"Bedava yaşıyoruz bedava, hava bedava bulut bedava, peynir ekmek değil ama acı su bedava..." Orhan Veli'nin bu dizelerinden esinlenmişler midir bilinmez ama Freeganlar, yani ekmeği çöpten çıkaranlar için peynir de ekmek de bedava. Tabii eğer yiyecekler buzdolabı yerine çöp kutusunda ise... Freeganizm günümüz kapitalist dünyasının tüketim çılgınlığına karşı koyanların oluşturduğu bir yaşam biçimi ya da bir felsefe akımı. İlk kez Amerika'da ortaya çıkan ve İngiltere'ye yayılan bu akımın takipçileri yoksulluğun kader kurbanları değil, seçmeli hayat dersini tercih eden kapitalizm karşıtı aktivistler.

POLİTİK BİR HAREKET

Çöpe atılan yiyeceklerle besleniyor, ikinci el giysiler giyiyor, az çalışıp çok gönüllü iş yapıyorlar. Freeganizm sosyal olduğu kadar politik bir hareket olarak da yorumlanıyor. Çünkü hedef kapitalist kısır döngüyü hayata karşı freegan bir duruşla eritebilmek. Başkalarının attığı yiyecekleri, eşyaları, giysileri kullanarak yaşamaya çalışmak tüketim çılgını toplumların genç kuşaklarına, onların deyimiyle 'kal' getirebilir. Karavandan bozma evinde çöplükten topladığı sosisleri kızartarak kendisine nefis bir akşam yemeği hazırlayan Ash Falkhingham için durum hiç de öyle değil. Falkhingham, "Yediğim her şeyin çöplerden olması mantıklı bir yaşam seçimi. Bir süpermarket hayal edin ki; her şey bedava. Market rafları gibi. İsteyen gelip istediğini alıyor," diyor. Freeganizmin İngiltere'deki ilk temsilcisi olan Falkhingham geçtiğimiz ekim ayından bu yana ülkeyi baştan sonra dolaşarak akımı diğer insanlara da yaymaya çalıştı. Freeganlar kendilerini evsizlerle karıştırtanlara "Benim evim dünya," cevabını veriyor. Freegan'ın kökeni vegan, yani sebzeleri hayvansal ürünlere tercih eden kesim. Freegan ise bunun bir adım ileri olanı. Yani hayvan kesimi dahil doğaya zarar veren her türlü harekete karşı israf etmekten kaçınmak, insanoğlunun doğaya verdiği zararı minimuma indirecek şekilde yaşamak. Tüm freeganların vejeteryan olduğunu düşünmeyin. Bazı freeganlar et ürünlerini de yiyiyor. Amerikalı genç freegan John Philips çöpün yiyecek için bir hazine olduğunu söyleyerek "Çöpten yemek sağlıksız diyorlar. İnsanlar öylesine tüketim çılgını olmuş ki paketi açılmamış olanları bile çöpe atıyor. Onlar kapitalizmin çöp kutuları olabilir, ama sosyalistlerin buzdolapları," diyor.

Zamanını kendin kontrol et

"Freeganizm sadece çöpten yiyerek yaşamak mı?" diye sorulabilir. Cevap "Hayır". Akımın takipçileri insanın kendi zamanını kontrol etme hakkı olduğuna inanıyor. Bu yüzden kendilerini kalıplara sokan, ay sonunu getirmek için onlar için çok da bir şey ifade etmeyen maaşa ulaşmak için çalışmayı reddediyorlar. Bir de bu rutine "12 taksitli satış reklamlarının etkisi eklenince biz mi yaşıyoruz yaşam mı bizi kullanıyor sorunsalı ortaya çıkıyor. Freeganların felsefelerini aktardığı internet sitesinde 'gönüllü işsizlik' başlığı altında bu sorunsalın nedenleri şöyle açıklanıyor: "Bizler çalışan olarak şiddet, ölüm, yok etme makinesinin çarklılarından biri haline gelmeyi reddediyoruz. Temel ihtiyaçlar giderildiği zaman alınan ekstra maaşın hiçbir anlamı yok.

ULAŞIMDA DA FREEGANİZM

Freeganlar ekolojik dengeyi bozan taşıtlarla seyahat etmiyor. Kaykay, bisiklet gibi çevre dostu araçlar onların da dostu. Sebze yağı ile çalışan arabalar ise alternatif tercihleri. Freeganlar ev sahibi olmanın bir ayrıcalık değil o kişinin yaşamdaki hakkı olduğunu düşünüyor. Onlar terk edilmiş ya da eve dönüştürülebilecek (ağaç kovuğu, karavan vs.) her nesneyi yaşam alanı olarak kullanabiliyor.

'GÜÇLÜ BİR SEMBOL'

ABD'nin New York City kentinde açlıkla mücadele için faaliyet gösteren sivil toplum örgütü The New York City Coalition Against Hunger'ın ulusal servis koordinatörü J.C. Dywer ile görüştük. İşte Dywer'ın freeganizm ile ilgili kişisel görüşleri: "Yaklaşık 1.2 milyon kişi New York'ta her zaman yeterli yiyecek bulamadan açlık sınırında yaşıyor. Bana göre freeganizm 9 milyonluk New York kentinde ne kadar yiyecek israfı yapıldığını ortaya koymak için en iyi protesto yolu. Çözüm için geçerli bir yol değil. Herkes çöpe atılan yiyecekleri yiyemez. Çünkü o yiyeceklerin var olması için ilk önce birilerinin onları satın alması gerekir. Ancak freeganizm yine de güçlü bir sembol. Amerikan hükümetinin daha eşitlik yanlısı politikalar çizmesi için de oldukça etkili bir politik hareket."

Murat KARPUZ

Sabah
04/06/2006