İnsomnia, yeterli sürede ve dinlendirici uyku uyuyamama hastalığıdır. Hastalığın varlığı süresince uyku saatlerinde düzensizlik, ani gece uyanmaları, uyandıktan sonra tekrar uykuya dalmada güçlük ve sabah çok erken saatlerde uyanma gibi belirtiler gözlemlenir.

Düzenli uyku saatinin varlığı ve uzun süreli uyumalar, ertesi güne dinlemiş ve çalışmaya hazır hale gelerek uyanacağımız anlamına gelmez. Uyku ve uyuma problemleri üzerine yapılan çalışmalarda, yetişkin bir bireyin, her gece 7-8 saat uyuması gerektiği söylenir. Ancak bireyden bireye farklılık gösteren dinlenme süreci kişinin uyku uyuma süresini değiştirebilir. Araştırmacılar yetişkin bireylerin %30 ila %40'lık bir bölümünün her sene insomnia problemi ile başa çıkmaya çalıştığını belirtmektedir.

AKUT İNSOMNİA

İnsomnia'nın kısa süreli olarak görülmesi anlamına gelir. Akut insomnia genelde stresli bir günün ardından ya da ruhsal gerilimin yüksek olduğu günlerde kendini gösterir. Vücut saatimiz böylesine zor günlerde dinlenme vaktimizin geldiğini göstermekte zorlanır. Genelde 1 ila 2 gün arası süren bu düzensizlik, kendimizi daha iyi hissettiğimiz ana kadar devam eder. 4 haftayı bulabilen akut insomnia bulguları vardır.

KRONİK İNSOMNİA

1 ay veya daha fazla süren uyku düzensizliğine kronik insomnia denir. Yetişkinlerin %10-15'lik gibi büyük bir bölümü kronik insomnia'dan şikayetçidir. Akut insomnia'ya nazaran kronik insomnia, doktor yardımı gerektirir. Bu tarz bir rahatsızlığın ana sebebi genellikle büyük çapta bir depresyonun varlığıdır.

Yeterli sürede ve derin uyumak bireyin sağlıklı ve mutlu bir yaşam sürdürebilmesi için oldukça önemlidir. Tıbbi araştırmalar özellikle kronik insomnia hastalığının bireyde davranış bozuklukları yarattığını açıklar. Gündüz devamlı uyku halinin varlığı, bunu takiben bazı rahatsızlıklar, enerji azalması, isteksizlik ve konsantrasyon zorluğu gibi günlük hayatı zorlaştıran belirtilerinin varlığı bilinmektedir. Tüm bunların varlığı kişiyi negatif etkiler altında bırakır, memnuniyetsizlik kendini gösterir ve başarısızlıklar birbirini kovalar. İnsomnia hastalığı kişinin psikolojik yapısı üzerinde oldukça büyük sorunlara neden olur. Tarfik kazalarının birincil nedenleri arasında yeralan dikkatsizlik, dalgınlık, refleks azalması insomnia kaynaklı olabilir.

Hayatımızı zorlaştıran Akut ve Kronik İnsomnia hastalığının oluşma sebeplerini sıralayalım.

• Akut İnsomnia da
• Stres
• Çevresel rahatsızlıklar (gürültü veya çok sıcak – çok soğuğa maruz kalmak)
• Normal uyku düzeninin bozulması ( Seyahat veya yeni doğmuş bir bebek)
• Çeşitli rahatsızlıklar nedeniyle ilaç kullanımı

Kronik insomnia hastalığının ortaya çıkış nedeni Akut insomnia dan farklı olarak ruhsal gerginliğin yanında kronik hastalıklar da neden olabiliyor.

• Astım
• Kronik vücut ağrıları
• Kalp çarpıntıları
• Kronik stres
• Depresyon.

Akut insomnia genellikle herhangi bir tıbbi yardım gerektirmez. Kişi ruhsal gerginliğini yenebildiği anda genellikle kendi kendine çözülebilen bir tür uyku problemidir. Birey bu sorunu kendi başına da çözebilir. Ancak bu demek değildir ki; akut insomnia ciddiye alınmamalıdır. Eğer uykusuzluk birkaç geceden daha uzun sürüyor ve bünyeyi rahatsız ediyorsa, gün içinde gergin, uykusuz ve dikkatsiz bir tablo çizilmeye başlandı ise bu problem tıbbi yardım gerektirir. Bir hekim ile birlikte incelenmelidir. Akut insomnia dikkate alınmazsa, vücut tarafından tanımlanır ve kronik insomnia'ya dönüşebilir.

Doktor ve birey tarafından atılacak en önemli adım, ilk olarak uykusuzluk sorununun sebeplerinin araştırılması olmalıdır. Birçok İnsomnia vakasında, ruhsal gerginliklerin yanında, sağlık problemlerinin varlığı da önemli yer tutar. Depresyon, stres, zor uyuma ve nefes alma zorlukları İnsomania'nın sıklıkla görülen nedenleri arasındadır. Uykusuzluğun önüne geçmek için çeşitli meditasyonlar ve uyku saati değiştirme yolları önerilebilir. Amerikan Tıp Birliğinin yapmış olduğu bir araştırmaya göre 65 yaşındaki toplam 78 hasta, 8 hafta boyunca ilaç tedavisi veya psikolojik tedavi ya da her iki tür tedaviye tabi tutulmuştur. Hastalar 2 yıl sonra tekrar incelendiğinde uykusuzluk problemin de en başarılı tedavinin psikolojik tedavi olduğu ortaya çıkmıştır. Bu sadece psikoterapinin yeterli olduğu anlamına gelmemelidir. Bireyin insomnia ile savaşında en doğru uygulama, yapılacak tıbbi incelemeler sonucunda ortaya çıkacaktır.

Davranışlara Müdahale etme:

Doktorlar, insomnia ile başa çıkmak için davranışlara müdahale yolunu kullanırken, uykusuzluğa karşı bireyin günlük davranışlarını ve tutumlarını değiştirmeye yönlendirmektedirler.

Uyarıcı Kontrolü:

Uyarıcı kontrolü, bireyin uyumasını engelleyen ve tetik görevi gören tüm aktivitelerin azaltılmasıdır. Amaç, kişiyi yatak odası ve uyku arasındaki bağa inandırmaktır. Örneğin kişi yatak odasını televizyon seyretmek, çalışmalarına devam etmek, kitap okuyup, yemek yemek gibi başka işlerinde de kullanıyorsa bu alışkanlıklardan bireyi uzaklaştırmak gerekir. Bir süre sonra kişi yatak odasına, sadece uyumak için gidebileceği alışkanlığı kazanır. Yatağa girdiğinde uykuya dalması kolaylaşır. Uzmanlar, uyumak için kişinin kendisini zorlamaması gerektiğini savunuyorlar ve “ yatağa girdikten 15-20 dakika sonra bile hala uykunuz gelmemişse, başka bir odaya gidin ve uykunuzun gelmesini bekleyin.” Tavsiyesinde bulunuyorlar.

Rahatlama Teknikleri:

Uyumadan önce yapılacak derin nefes egzersizleri, meditasyon ve hafif kas açma hareketleri, zihni rahatlatacak, kasları gevşetecek ve günün stresini atmanıza yardımcı olacaktır.

Uyku ve uyanma düzenini ayarlamak:

İnsanlar genel olarak her gece aynı saate yatıp, aynı satte kalkarlar. Bu tarz bir uyku düzeni oluşturmak gündüz yorgunluğu ve gündüz uykularını en aza indirecektir. Gün içinde mutlaka uyunması gerekiyorsa, bu süre 30 dakikayı geçmemelidir.

İnsomnia'nın İlaçla Tedavisi:

Yaşam tarzının ve davranışların değişmesine ek olarak insomnia'dan kurtulmak için ilaç tedavisi de önerilebilir. İlaç tedavisinin başında kişiyi rahatlatıcı özelliğine sahip ilaçların kullanımı tavsiye edilir. Bu tür tedavi tipine vücudun alışması ve bir sonraki kullanımda aynı etkiyi gösteremeyeceği olasılığının yüksek olması tedavi sürecinin kısa olmasına neden olur. Ortalama 3- 4 haftayı kapsayan bir süreç hekim tarafından düzenlenir. Hekim tarafından tavsiye edilen ilaç, doktor kontrolü dışında kesilmemeli ve yine doktor kontrolü dışında yüksek dozlara çıkılmamalıdır. Tıbbi yardım alırken eğer hekiminiz ilaç kullanımını uygun gördü ise konuşma sırasında hamile olup olmadığınızı, işinizin ne kadar dikkat gerektirdiğini ya da ne sıklıkla araba kullandığınızı size sorabilir. Tedavinin doğru düzenlenebilmesi için bu gerekli bilgileri hekiminize iletiniz.

Uyku problemlerinin fiziksel ve ruhsal birçok nedeni olabiliyor. Günlük hayatımızda yaşadığımız üzücü olaylar bile gece uykumuzda peşimizi bırakmıyor. Bu tür ruhsal gerginliklerin yanında fiziksel problemler de düzzensiz uykuya neden olabilir.

Bir çok insanın hoşlanmadığı durum horlama da uyku düzensizliklerine neden olabiliyor.

Horlama Ve Uyku Apnesi:

Horlama, ağzın buruna açılan hava boşluğunda, her nefes alış verişimiz de gezinen havanın rahat dolaşım sağlayamaması anlamına gelen bir tür hastalıktır. Dilde ve yutağın arka tarafında bulunan kaslar, uyku sırasında hava yolunun açık durmasını sağlarlar. Ancak birbirlerinin bir şekilde bu görevi yerine getirmeyen kaslar hava akımı sırasında titrerler ve horlama meydana gelir. Horlama genelde erkeklerde ve kilolu insanlarda görülür. Yaş ilerledikçe zayıflayan gırtlak kasları da horlama nedenleri arasında sayılabilir. Horlama yüksek boyutlarda ise bu durum bir uyku apnesi belirtisi olabilir ve doktor tedavisi gerektirir.

Uyku apnesi ciddi bir nefes alma problemidir. En yaygın olarak bilinen apne, solunum yolları veya ağızda havanın bloke olması ile oluşan apnedir.Bu rahatsızlık her saat nefes almanın 20-30 kere engellenmesi ile sonuçlanır.Sonuç olarak hasta düzenli uyuyamaz ve insomnia durumu ile başbaşa kalabilir.Orta yaşı geçmiş erkeklerin %4'ü ve kadınların %2'si uyku apnesi ile karşı karşıyadır. Bazı durumlarda erken çocuk ölümlerinde sebep apne olarak karşımıza çıkmaktadır.Uyku apnesinin belirtileri horlama ve gündüz uykularıdır. Yüksek sesle horlayan, obezite problemleri olan, yüksek tansiyonu olan ve psikolojik anormalliklere sahip kişilerde uyku apnesine rastlanır.Uyku apnesinin tehlikeli sonuçlarından biri aşırı çarpıntı veya kalp krizidir. Bu durumda yapılması gerek en önemli şey fazla kilolarda kurtulmak ve doktor tedavisidir.

Kaynak: İşnet