Pazarlamacı Gregor Samsa'nın devcileyin, bir böceğe dönüşümü, Değişim öyküsünün henüz ilk cümlesinde gerçekleşir. Daha yerin­de bir söyleyişle, ilgili cümleden önce olup biter bu dönüşüm. An­tik bir tragedyadaki gibi, öyküde olayın yalnızca son perdesinin ser­gilendiği görülür. Klasik dramaturginin temel öğesinin, yani kahra­man tarafından işlenen suçun ne olduğu sorusunun ve bu soruya verilecek yanıtın öykünün akışı içinde yavaş yavaş oluşturulması, Değişim'de kendinden emin bir tutumla bir yana bırakılır. Oku­yucu, cinayeti işleyen kişiyi kıskıvrak yakalanmış karşısında gören, ama işlediği suç ve peşine düşülmesinin haklı nedenleri konusunda tam bir kuşku içinde bulunan bir dedektifin rahatsızlığını yaşar. (Bu rahatsızlık, Dava'da Josef K. ile ilgili olarak büyüyüp katlanıl­mazlığın sınırına dek gelip dayanır.)

Rus asıllı varoluşçu psikiyatr Yalom, Tolstoy’un ‘Anna Karenina’sından yaptığı bir alıntıyla ölüm korkusu karşısındaki uyanışımızın, gündelik hayatın sıradan görünen olayları arasında bulunabileceğini belirtiyor

Irvin Yalom’un Güneşe Bakmak Ölümle Yüzleşmek kitabı için masa başında oturduğum şu gün İlhan Berk ölüme kucak açtı. Uzun ömründe, beyninin kıvrımlarından geçip kaleminin ucuna damlayan binlerce ses, Yalom’un ‘dalgalanma’ diye adlandırdığı, nesillere ulaşma işini gerçekleştirmek için artık İlhan Berk’siz devam edecek yola.
Üstelik bu kitabı elime ilk kez alıp, cümlelerin arasına daldığım zaman yine bir başka şairin dizeleri hiç durmadan yankılanıyordu kulaklarımda:
Ölüm/ bir ipte sallanan bir ölü./ Bu ölüme bir türlü/ razı olmuyor gönlüm.

Borges’i eskiden beri döne döne okuyorum; elinden, son zamanlarında da dilinden çıkanların hepsini okudum herhalde; hakkında yazılan biyografilere, eleştirel kitaplara, incelemelere, söyleşi kitaplarına erişebildiğimce uzandım; Borges’in verdiği sayısız referans kitabını buldum, karıştırdım, indirdim. Kimi konferanslarını, kimi televizyon programlarını, kimi konuşma ve tartışmalarını izledim, dinledim. Borges’i daha iyi okuyabilmek için İspanyolcayı söktüm. Buenos Aires sokaklarında onu kendime hayali bir rehber olarak aldım, yaşadığı iki adrese, gittiği confiterialara, kitapçılara uğradım; onun yazılarında bıçak dalaşlarına sahne olan bölgelerin şık semtlere dönüştüğünü gördüm; Epifanía’nın, ya da Borgeslerin taktıkları isimle Fanny’nin yaşadığı, turistler için tango ve Maradona anlamına gelen yoksul La Boca mahallesinde dolaştım.

Flaubert’e, önce “Baudelaire” ile (1946), “Ermiş Genet” ile (1949-51) ve yarıda kalan “Mallarmé” ile (1952) hazırlanmış Sartre. Çarpıcı kesişme, kendi yaşamöyküsel anlatısı “Sözcükler” (1963) okunduğunda göze çarpıyor: Kendi içinden ötekini, ötekinin içinden kendini okumak. Yazı tarihinde bir benzeri olmayan arkeoloji denemesi. “Bugün bir adam hakkında ne bilebiliriz?” sorusuyla Flaubert’e olduğu kadar kendi çocukluğuna yönelmek istememiş mi Sartre, gerçekte?

"Bir zamanlar bir Siyam kedisi vardı, kendisini aslan zannediyor ve yakışık almayan bir tarzda Zebraca konuşuyordu. Bu dil Afrika'da yaşayan bir çizgili at ırkı tarafından kişnenir. Şimdi: Masum bir zebra cengelde yürür ve başka bir yönden de küçük kedi yaklaşır; karşılaşırlar. Siyam kedisi mükemmel Zebraca telaffuzuyla, "Merhaba" der. "Çok güzel bir gün değil mi? Güneş parlıyor, kuşlar şakıyor, bugün dünya yaşamaya değer bir yer, öyle değil mi?"

Zebra bir Siyam kedisinin zebra gibi konuşmasına o kadar şaşırır ki, kıskıvrak yakalanmaya müsait hale gelir. Böylece küçük kedi onu hemen kıskıvrak bağlar, öldürür ve gövdesinin en leziz parçalarını yuvasına taşır."
(Spencer Holst/Kedilerin Dili)