Hemen hemen her şey üzerine yazar Zizek: köktendincilik, hoşgörü, politik
doğruluk, küreselleşme, öznellik, insan hakları, Lenin, mit, internet,
postmodernizm, çokkültürlülük, post-marksizm, David Lynch ve Alfred Hitchcock
bunlardan sadece birkaçı.
* * *
Slavoj Zizek ‘Paralaks’ta ontolojinin farklı yüzlerinin idealist ve
materyalist anlamlandırmalar açısından karşılaştırmalarını yapıyor
Son yıllar felsefe sahnesinin en ilginç düşünürlerinden biridir Sloven Marksist
filozof, sosyolog ve kültür eleştirmeni Slavoj Zizek. İşte bu orijinal düşünürün
‘en temel eserim’ dediği Paralaks yayımlanışından hemen iki yıl sonra dilimize
kazandırıldı. Filozof, bu kitabında da Hegel-Marx-Lacan çizgisini koruyor ve
daha da ayrıntılandırarak geliştiriyor. Popüler kültürü, toplumun ‘bilinçdışını’
okumayı ‘yamuk bakarak’ başarabilen ender filozoflardan biridir Zizek.
Paralaks, gözlemleyenin gözlem konumunda yaptığı değişiklikle ortaya çıkan
nesnedeki yer değiştirme olarak tanımlanabilir. Yani gözlem yapılan konum
değiştikçe, nesnenin görünümleri de değişir. Bununla gerçekliği ancak farklı
konumlardan bakarak bir yap-boz gibi tamamlayabileceğimizi ima eder gibidir
Zizek. Panoramik ve deşici bir bakış gerekir bütünsel bir resim elde edebilmek
için.
Kuantum fiziğinde dalga-zerreciklerinin ikiliğinden Freudcu psikanalizde
bilinçdışı paralaksa kadar farklı paralakslar bulunur. Zizek bu kitabında
özellikle üç ana paralaksa odaklanıyor: Gerçeklikle ilişkimizi belirleyen en
önemli paralaks olan ontolojik fark; gerçekliğin fenomenal deneyimi ve onun
bilimsel açıklaması arasındaki indirgenemez farka ilişkin bilimsel fark ve son
olarak politik paralaks, ortak paydaya izin vermeyen toplumsal antagonizma.
Hemen hemen her şey üzerine yazar Zizek: köktendincilik, hoşgörü, politik
doğruluk, küreselleşme, öznellik, insan hakları, Lenin, mit, internet,
postmodernizm, çokkültürlülük, post-marksizm, David Lynch ve Alfred Hitchcock
bunlardan sadece birkaçı.
Zizek bu çalışmalarında Marksizm ile Lacan’ı bağdaştırmaya, Marksizm’le dünyaya,
topluma ve kültüre bakarken, Lacan ile arka planına ışık tutmaktadır. Lacan’ın
“Dil, bilinçdışının koşuludur” demesi gibi Zizek de “Kültür, toplumun
bilinçdışıdır,” demektedir sanki. Zizek’in dilimizde yayımlanan bu son kitabı
Paralaks şimdiye kadarki en derin ontolojik yorumlama çalışmasıdır. Zizek
ontolojinin farklı yüzlerinin idealist ve materyalist anlamlandırmalar açısından
karşılaştırmalarını yapmaktadır. İdealizm ve materyalizm arasında bu anlamdaki
karşılaştırmalardan biri, idealizmin Her Şeyi kuramsallaştırdığına dair iddia
edilen yeteneği ile materyalizmin görünüşte Her Şeyin gerçekte Her Şey Olmayan
olduğu şeklindeki anlamlandırmasının arasında Lacancı terimlerle ifade edilir.
Zizek, Batı toplumlarının ve düşüncesini bilinçdışını okurken, eğlenceli ve
girift üslubuyla okuyucunun bir felsefe kitabı değil de, bir bulmaca kitabı
okuyor gibi hissetmesini sağlıyor. Toplumsal göstergelerin arka planını deşifre
ederken, onlara farklı açılardan nasıl yaklaşabileceğimizi gösteriyor. “Marksist
teolog” olarak nitelenmesine neden olan düşüncelerini bu kitapta daha da
ayrıntılı olarak işliyor.
Sabri Gürses’in çevirisiyle şimdiye kadar ağırlıklı olarak Zizek kitapları
yayımlamış olan Encore Yayınları’ndan çıkan bu kitap önümüzde yeni düşüne
patikaları açıyor.
PARALAKS
Slavoj Zizek, Çeviren: Sabri Gürses, Encore Yayınları, 2008, 438
***
Türkçede Slavoj Zizek
Kırılgan Mutlak, Encore, 2003
Lenin Üzerine, Encore, 2004
Ödünç Alınan Irak Çaydanlığı, Encore, 2004
Biri Totalitarizm mi Dedi?, Epos, 2006
Gıdıklanan Özne, Epos, 2005
Kırılgan Temas (Seçme Yazılar), Metis 2002
İdeolojinin Yüce Nesnesi, Metis 2002
Yamuk Bakmak, Metis, 2004
Gülünç Yücenin Sanatı, Om, 2001
OSMAN ÇAKMAKÇI
Radikal Kitap
23/05/2008
