Cemil Meriç'in "Bu Ülke" adlı eserinin 1974 tarihli ilk baskısında üç
kaçıştan söz edilir:
1. İrfan'a kaçış
2. Yunan'a kaçış
3. İran'a kaçış
Bu Ülke'nin daha sonraki baskılarında ise bu kaçışlara iki tane daha eklenir:
4. Mutlak'a kaçış
5. Batı'ya kaçış
Demek ki 32 yıldır "Bu Ülke" okurlarının haberdar olabildiği 5 kaçış var sadece.
Oysa Ankara'dan gelen bazı kişiler devreye girmeseydi, bu zikredilenlerin
arasında bir kaçış hikâyesi daha okuyacaktık; 32 yıldır farkına bile
varmadığımız bambaşka bir kaçış hikâyesi daha...
TURAN'A KAÇIŞ
Evet, Ankara'dan gelenler müdahale etmeselerdi, bizler şimdi Cemil Meriç'in Bu
Ülke adlı kitabında Turan'a kaçışın da hikâyesini okuyacaktık. Ne var ki 2004
yılında 29. baskısını 5000 aded olarak yapmış olan "Bu Ülke"de hâlâ Turan'a
kaçıştan söz edilmiyor; hem de "Bu Ülke"nin ilk baskısı 180 sayfa iken, 2004
tarihli son baskısı 340 sayfa olmasına rağmen... Yıllar içinde gerçekleşen
iştahalı müdahaleler kitabı şişirdikçe şişirmiş, genişlettikçe genişletmiş. Eh
normaldir, tabii karşılamak lâzım. Tabii karşılanamayacak husus, onca
şişmanlığına karşın "Bu Ülke"nin hâlâ eksik, hâlâ sansürlü basılıyor olması ve
nedense hiç kimsenin bir türlü bu eksikliğin farkına varmaması...
Dilerseniz, bu sansür müdahalesinin nasıl gerçekleştiğini bizzat Cemil Meriç'ten
dinleyelim:
- "Tanzimat'tan beri bütün nesiller birer kaçış neslidirler. Kimi İran'a, kimi
Turan'a, kimi Yunan'a kaçmış. Bu Ülkeye "Turan'a kaçış"ı almadım. Ankara'dan
Galip (Erdem) Bey geldi, [Ötüken Yayınevi'nin yöneticisi] Nurhan [Alpay] Bey ile
beraber. "Ziya Gökalp bahsini çıkaralım!" dediler. Bir yazar olarak hür değilim.
Tâbi [yayıncı], yazara bağlı olmalı, yazar tâbi'e değil."
Cemil Meriç, Turan'a kaçan Ziya Gökalp hakkındaki yazısının Bu Ülkeden
çıkarılışına, bir başka vesileyle daha değinmiştir. Şimdi de bu değiniye bir göz
atalım:
- "Ziya Gökalp hakkında yazı yazdığım zaman Ankara'dan geldiler, "Çıkar!"
dediler. Ben de çıkardım. Yazı [daha önce] çık[mış]tı çünkü. Herkes okudu
okuduğu kadar."
Evet, görüldüğü gibi Cemil Meriç bir yazar olarak hür değildi ve ister istemez
sansüre boyun eğmek zorunda kalmış, en önemli kitabını gönlünce neşretmenin
sevincini yaşayamamıştı. Meriç'in yazgısı bu... daha önce de iki kitabı benzer
şekilde yayınevi sahiplerinin müdahalesinden kurtulamamıştı.
Bu Ülke'de "Turan'a kaçış" adıyla yayımlanacakken sansürlenen bu yazının
orijinal adı neydi peki? Hemen söyleyelim: "Türkperestlik ve Türkiyat".
Hikâye burada bitmiyor. Bu yazı bir dergide yayımlandıktan sonra o dönemlerin
sağcı bir gazetesinde çıkan bir söyleşide kendisine bir itirazda bulunuluyor ve
Meriç de hemen kaleminin ucunu sivriltip aynı dergide bir tenkid daha
neşrediyor. Bu yazının adı da: "Türkoloji".
Garip olan şu ki bu yazı, tam üç yıl sonra (1978'de), nasılsa Cemil Meriç'in
Mağaradakiler adlı kitabına giriyor, ama bu sefer 1980 tarihli ikinci
baskısından sessiz sedasız bir biçimde buharlaşıveriyor. Yazarının vefatından 10
yıl sonra (1997'de) üçüncü baskısını yapan bu kitap, 2005 yılında 12. baskısına
ulaştığı hâlde, 26 yıl boyunca kimse bu Türkoloji yazısıyla bir daha karşılaşma
imkânı bulamıyor.
Sizin anlayacağınız, Meriç'in 1973'de yayımladığı Türkperestlik ve Türkiyat
yazısı 1974'de "Bu Ülke"ye sokulmazken, bu yazının devamı sayılabilecek 1975
tarihli Türkoloji yazısı da Mağaradakilerin ilk baskısında kısa bir süreliğine
görünmesine rağmen 1980'den itibaren bir daha aslâ ortaya çıkmıyor.
Bu Ülke'ye uygulanan sansürün 32 yıl boyunca gizli kalmış öyküsünü bütün
teferruatıyla ve bir dosya halinde, bu hafta çıkan "Tarih ve Düşünce" dergisinin
67. sayısında yazmış bulunuyorum: Cemil Meriç'ten Gökalp'e Ağır Tenkidler: "Ziya
Gökalp Ezeli Çıraktır!" (Dileyenler hikâyenin aslını oradan okuyabilirler.)
Belirtmem gerekirse, "Bir Mâbed Bekçisi: Cemil Meriç" yazım "Doğu Batı"
dergisinin, "Kronoloji: Aptalların Tarihi/Cemil Meriç'in Düşünce Yıllığı" adlı
yazım da "Dergâh"ın son sayısında neşredildi.
Sorduğunuz için söylüyorum: Lütfen kusuruma bakmayınız, ben size bildiğiniz ve
beklediğiniz gibi bir 'Meriç' anlatmakla vaktimi ziyan edemem.
Yenişafak
08/07/2006
