20 Ekim 1771 günü.

  Dün buraya vardık. Elçi uygunsuz geldi, birkaç gün bekleyecek demek. Bir de böyle nobran olmasaydı, her şey iyiydi. Farkındayım, farkındayım, kader benim için ağır sınavlar düşünmüş. Yine de ha gayret! İçini rahat tutmak, her şeye katlanır. İçini rahat tutmak? bu sözün kalemime takılması, beni güldürüyor. Ah, birazcık sakin bir kan, beni güneşin altındaki en mutlu kişi yapardı. Ne o! başkalarının bir damlacık güçleri ve yetenekleriyle önümde kabara kabara dolanıp durmaları karşısında, kendi gücümden, kendi yeteneklerimden kuşku mu duyuyorum? Bana bütün bunları ihsan eden güzel Tanrım, niçin bunların yarısını alıp da, onun yerine bana özgüven ve kanıklık vermedin!

Sabır! Sabır! düzelecek. Zira sana söyleyeyim, azizim, hakkın var. Her gün halkın arasına karışıp durduğumdan, ne yaptıklarını, nasıl ettiklerini gördüğümden beri, kendimle aram da çok daha iyi. Elbette, her şeyi kendimizle ve kendimizi de her şeyle karşılaştıran bir yapıya sahip olduğumuz için, mutluluk ve felâket de, birlikte olduğumuz şeylerdedir, bunda da yalnızlıktan daha tehlikeli bir şey yok. Doğası icabı yücelmek isteyen, şiir sanatının fantastik imgeleriyle beslenen düşlem gücümüz, kendimizin en altta olduğu, bir dizi varlığı üstte oluşturur ve bizden başka her şey daha fevkalâde görünür, başka herkes daha mükemmeldir. Bu da çok doğal oluşur. Bazı eksiklerimiz olduğunu öylesine sık duyumsarız ve bizde eksik olana çoğunlukla bir başkasının sahip olduğunu sanıp, tutar ona bizim sahip olduklarımızı da veririz ve belli bir ülküsel gönül rahatlığını da üstüne. Ve böylece o mutlu kişi tamamdır, bizim kendi yaratığımız.

  Buna karşılık bütün güçsüzlük ve cefamızla gayrete devam edersek, o zaman da çoğun salınarak, idarei maslahatla, başkalarının yelken ya da kürekle gittiğinden daha ileriye vardığımızı düşünürüz - ve - bu da, başkalarıyla başa baş, hatta onlardan önde koşmanın yarattığı gerçek duygunun ta kendisidir.

   26 Kasım günü.

  Burada kendimi oldukça iyi hissetmeye başlıyorum. En iyisi, yeterince yapacak şeyin olması; ayrıca türlü türlü insan, her cinsten yeni görünümler ruhuma rengârenk bir gösteri sunuyorlar. Kont C.. ile tanıştım, her gün daha fazla saygı duyduğum bir adam, geniş görüşlü ve çok şeye hâkim olmasına karşın, soğuk olmayan; kendisiyle ilişkide dostluk ve sevgi adına bunca duyarlık ışıyan, büyük bir zekâ. Kendisine bir iş için başvurduğumda, benimle ilgilendi ve daha ilk sözle birbirimizi anladığımızı, benimle herkesle konuşamayacağı gibi konuşabildiğini fark etti. Bana karşı açık tavrını da ne kadar övsem azdır. Kendisine açılan yüce bir ruh görmekten daha sıcak, gerçek bir sevinç yoktur dünyada.

  24 Aralık günü.

  Elçi çok sıktı, bunu önceden anlamıştım. Olabilecek en dakik budala; adım adım ve bir akraba karı gibi külfetli; kendi kendiyle hiçbir zaman hoşnut olmayan, dolayısıyla kimsenin memnun edemediği bir insan. Ben kolaydan çalışmayı severim, ne yazılıysa, odur: ama o, bir yazıyı geri verip, şöyle diyebiliyor: İyi, ama bir daha gözden geçirin, daha iyi bir söz, daha yerinde bir edat bulunabilir. - O zaman çıldırabilirim. Hiçbir, ama hiçbir bağlaç boşta kalmamalı ve bazen dikkatimden kaçan her türden devrikliğin baş düşmanı. Onun sözdizimini alışılmış melodiyle çığırmazsan, hiçbir şey anlamıyor. Böyle bir insanla işi olmak, bir çile.

  Kont C..'nin güveni, beni avutan tek şey. Son defa bana çok açık yüreklilikle, elçinin yavaşlığından ve kuruntusundan nasıl hoşnutsuz olduğunu söyledi. İnsanlar, kendilerini de, başkalarını da zora koşuyorlar; ama , dedi, insan, dağı aşması gereken bir yolcu gibi yüksünüyor; elbette, dağ olmasa, yol çok daha rahat ve kısa olur; ama bir kere var, öyleyse aşmak gerek! -

  Benim ihtiyar, ama Kontun bana gösterdiği ilgiyi de seziyor ve buna bozuluyor ve Kontu bana kötülemek için hiçbir fırsatı kaçırmıyor: ben de tabii ona karşı çıkınca, iş daha da çatallaşıyor. Dün beni bir de öfkelendirdi, aklınca bana da dokunduruyordu: böyle dünya işleri için Kont pekâlâ iyi sayılırmış, kolaylıkla iş görüyormuş ve kalemi de iyiymiş, ama ciddi bilginlik için, bütün edebiyatçılar gibi, o da yetersizmiş. Bir de şunu demek istercesine, bir surat takındı: İğneyi hissediyor musun? Ama bende beklediği etkiyi sağlayamadı; böyle düşünüp, böyle davranabilen bir insanı ben de ancak hor görürdüm. Ona direndim ve şiddetle pençeleştim. Kont, hem tabiatı, hem de bilgisi yüzünden, kendisine saygı duyulacak bir adam, dedim. Zihnini, dedim, böylesine sayısız alanda geliştirmeyi başaran, yine de bu etkinliğini sıradan yaşam için koruyan başka kimseye raslamadım. - Ama beyni almadı, ben de böylesine densizlikler yüzünden daha fazla safra yutmamak için, yanından ayrıldım. Bir sürü etkinlik hikâyesiyle beni bu boyunduruğa iten sizsiniz, bu durumdan suçlu. Ne etkinlik ya! Eğer patates gömen ve tahılını satmak için kente giden, benden daha fazla iş yapmıyorsa, ben de şimdi demire vurulduğum bu kürek mahkûmluğunda daha on yıl çile doldurmaya razıyım.

  Ya burada bir araya gelen rezil toplumun parlak sefaleti, miskinliği! makam merakları, öbürlerinden bir adımcık daha öne çıkmak için, bunca dikkat ve gayret; en sefil, en düşkün tutkular, hepten eteksiz. Bir karı var, örneğin, kendi soy dengi, kendi hemşehrisi olan herkesi eğlendiriyor, gören bir yabancı da düşünecek: budalanın teki, bir gıdım soyluluğu, memleketini pek matahmış sanıyor. - Daha da kötüsü: burada işte bu karı, komşu yerin tahrirat kâtibinin kızı. - Bak, kendini bunca düşürecek denli hayasız insan soyunu anlamam mümkün değil.

  Gerçi, azizim, insanın başkalarını kendisiyle ölçmesinin saçmalığını her gün daha fazla farkediyorum. Ama kendimle öyle çok uğraşıyorum ve bu kalp öyle fırtınalı ki - ah, bırakıyorum başkaları kendi yollarında gitsinler, yeter ki onlar da beni kendi yolumda rahat bıraksınlar.

  En fazla takıldığım şey, uğursuz burjuva ilişkileri. Gerçi, zümreler arası farklılığın gereğini, bunun bana ne kadar fırsat yarattığını bilen biriyim: ama bu, birazcık sevinç duyabileceğim, bir nebze mutluluk bulacağım yeryüzünde yolumu kapatmasın. Geçende çıktığım yürüyüş sırasında bir Froylayn von B.. ile tanıştım, bu kaskatı yaşamın orta yerinde, pek çok doğallık korumuş sevimli bir yaratık. Söyleşimizden ikimiz de hoşlandık ve ayrılırken, kendisini ziyaret etmeme izin vermesini diledim. Öyle açıksözlülükle bu isteğimi kabul etti ki, ona gitmek için, uygun bir anı bekleyemedim. Buralı değil ve bir teyzesinin evinde kalıyor. Yaşlı kadının görünümü hoşuma gitmedi. Ona büyük ilgi gösterdim, konuşmam çoğunlukla ona yönelikti ve yarım saatten az bir zamanda hemen hemen her şeyi öğrenmiştim, daha sonra kızın da bana itiraf ettiği gibi: sevgili teyzenin yaşlılığında her şeyi eksikti, pek bir serveti, ecdat dizininden başka bir anlağı ve desteği, pelesenk ettiği zümre dışında bir şemsiyesi, kaldığı kattan aşağı vatandaşlara tepeden bakma dışında bir zevki yoktu. Gençliğinde güzelmiş ve yaşamını daldan dala boşuna savurmuş, önce inadıyla kimi zavallı delikanlıya çile çektirmiş, daha olgun yaşlarındaysa, aynı bedelle hallıca bir geçim karşılığında, tunç çağını onunla yaşayıp ölen yaşlı bir subayın boyunduruğunda sinmiş. Şimdiyse, demir çağında, yalnız kalmış, yeğeni böyle sevimli olmasa, arayıp soranı yokmuş.

   8 Ocak 1772.

  Bütün ruhları resmiyet, bütün akılları fikirleri yıllar boyu, sandalyalarını masanın baş tarafına doğru bir sıra daha itmeye yatan, ne biçim insan bunlar! Başka işleri yok sanılmasın: hayır, ufak tefek usandırıcılıklar yüzünden, önemli şeyleri yürütmekten alıkonuldukları için, işler birikiyor. Önceki hafta kızak kayarken sürtüşme çıktı, bütün keyif kaçtı.

  Ahmaklar, işin sırada olmadığını, birinci sırada olanın aslında hiç de baş rolü oynamadığını görmüyorlar! Kimi kralın bakanı tarafından, kimi bakanın müsteşarı tarafından yönetildiği gibi! Kim öyleyse birinci? Kanımca, öbürlerini görmezden gelip, bütün gücünü ve tutkusunu, tasarılarının gerçekleşmesi için kullanacak kadar fazla kudreti ve kurnazlığı olan.

  20 Ocak günü.

  Size, sevgili Lotte, burada berbat havadan kaçıp sığındığım, bu köy hanının izbesinde yazmak zorundayım. O zavallı D.. köylüğünde yabancı, kalbime tamamen yaban insanlar arasında dolaştığım sürece, kalbimin size yazmamı söylediği bir anım, bir tek anım olmadı; ama şimdi bu kulübede, bu ıssızlıkta, kar ve dolu tanelerinin öfkeyle ufacık penceremi dövdüğü bu darlıkta, ilk düşüncem siz oldunuz. İçeri girer girmez sizin endamınızın, anınızın baskınına uğradım, ah Lotte! öylesine kutsal, öylesine sımsıcak! Tanrım! tekrardan ilk mutlu an. Beni görseydiniz, dostum, bu dalgınlık tufanında! duyularım nasıl da kupkuru; bir tek an bile yürek doluluğu yok, bir tek mutlu saat yok! hiç! hiç! Sanki bir kelepir vitrininin önünde durup, adamcıkların ve beygirciklerin önümden oraya buraya kaydıklarını görüyor ve bu bir yanılsamamı, diye soruyorum kendime. Ben de oyuna katılıyorum, daha doğrusu, bir kukla gibi oynatılıyor, bazen yanımdakinin tahta koluna yapışıp, dehşetle bırakıyorum. Akşamları, güneşin doğuşunu keyifle seyretmek istiyorum, ama sabah yataktan çıkamıyorum; gündüzleri, ay ışığının keyfini çıkarmak istiyorum, ama odamda kalıyorum. Niçin kalkıyor, niçin yatıyorum, bilmiyorum.

  Yaşamımı harekete geçirecek maya eksik; derin gecelerde beni şenleten heyecan bitik, sabah beni uyandıran yitik.

  Bir tek dişi yaratık buldum burada, bir Froylayn von B.., size benziyor, sevgili Lotte, size benzemek mümkünse. Ayy! diyeceksiniz, adam hoş komplimanlara yelteniyor! Pek yanlış sayılmaz. Birkaç zamandan beri, başka türlü olamadığım için, pek naziğim, hoş sohbetim ve kadınlar şöyle diyorlar: kimse benim gibi incelikli övmesini bilmiyormuş (ve yalan söylemesini, diye ekliyorlar, zira yalansız olmuyor, anlıyor musunuz?). Froylayn B.'den söz edecektim. Ruhu çok zengin, mavi gözlerinden taşıyor. Bulunduğu mevki, kalbinin hiçbir isteğini yerine getirmeyen bir yük. Kargaşadan kurtulmayı özlüyor ve kimi saatler kırsal sahnelerin saf ve sonsuz mutluluğunun düşlemlerine dalıyoruz; ah! ve sizin! Size ne sık hayranlığını ifade etmek zorunda kalıyor; yok, zorunda kalmıyor, içinden gelerek yapıyor, sizden söz edilmesinden hoşlanıyor, sizi seviyor.-

  Ah, o sevimli, samimi odacıkta dizlerinizin dibinde otursam, sevgili miniklerimiz çevremde yuvarlansalar, size çok gürültü olunca da, onları bir ürkünç masalla sakin sakin çevremde toplasam.

  Güneş, kar ışıyan yörede muhteşem batıyor, fırtına geçti ve ben - yine kafesime kapanmak zorundayım - Elveda! Albert yanınızda mı? Ve nasıl-? Bu soru için Tanrı'nın affına sığınıyorum!

   8 Şubat.

  Sekiz günden beri hava berbat mı berbat, bana ise iyi geliyor. Zira, burada olduğumdan beri, birinin rezil edip burnumdan getirmediği bir tek güzel gün görünmedi havada. Doğru dürüst yağınca ve atıştırınca ve titretince ve çiy düşünce - hah! diyorum, evin içi dışarıdan daha kötü olamaz ya da tersi, bu da iyidir. Sabahleyin güneş doğup da nefis bir gün muştulayınca, hiçbir zaman haykırmaktan kendimi alamıyorum: işte yine birbirlerinin burnundan getirecekleri ilâhi bir nimet. Sağlık, iyi nam, sevinç, dinlenme! Çoğunlukla ahmaklık, izansızlık ve dar kafalılıktan ve onlara sorarsan, en iyi niyetle. Bazen dizlerimin üstüne çöküp, kendi bağırlarında kudurmaları için, onlara yalvarmak istiyorum.

  17 Şubat günü.

  Korkarım, sefirimle bir arada olmaya daha fazla dayanamayacağız. Herif katiyen dayanılacak gibi değil. Çalışma ve iş yapma tarzı öylesine gülünç ki, karşı gelmekten kendimi alamıyor ve çoğunlukla bir işi kendi kafama ve tarzıma göre yapıyorum, bu da, tabiidir ki, ona hiç uymuyor. Bu yüzden, geçenlerde beni saraya şikâyet etti ve bakan gerçi bana hafif bir tekdir verdi, ama ne de olsa bir tekdirdi ve istifa etmeye karar vermiştim ki, özel bir mektubu* bana ulaştı, bu mektubun karşısında diz çöküp, yüce, soylu, bilge duyarlığına şükran duydum. Pek büyük alınganlığımı nasıl da hizaya getiriyor, başkaları üzerinde etki ve nüfuz, işlere sarılma konusundaki aşırı fikirlerimi, gerçi gençlik cesareti olarak övüyor, silip atmak değil de, yalnızca yumuşatmaya ve gerçek rolünü oynayacağı, güçlü etkisini göstereceği tarafa yönlendirmeye çalışıyor. Ayrıca sekiz gün boyu güç toplayıp, kendimle barıştım. İç huzuru şahane bir şey ve sevincin ta kendisi. Aziz dost, ziynet bir de güzel ve değerli olduğu kadar kırılgan olmasa.

   20 Şubat günü.

  Tanrı bağışlasın sizi, benim canlarım, benden esirgediği bütün iyi günleri size versin!

  Beni aldattığın için, Albert, sana teşekkür ederim: düğün gününüzün haberini bekledim, aynı gün Lotte'nin gölge görüntüsünü törenle duvardan indirip, öbür kâğıtların arasına gömmeyi kararlaştırmıştım. Şimdi bir çift oldunuz ve resmi hâlâ burada! Artık öyle kalsın! Hem niçin olmasın? Biliyorum, ben de sizinleyim, sana halel vermeksizin Lotte'nin kalbindeyim, benim, evet benim yerim orada ikinci sıra, ama onu korumak istiyorum, korumak zorundayım. O, unutsa, kudururum - Albert, bu düşünce bir cehennem. Albert, elveda! Elveda, gök melek! Elveda, Lotte!

  15 Mart.

  Beni buradan sürecek bir bıkkınlık duydum. Dişlerimi gıcırdatıyorum! İblis! yeri doldurulamaz ve siz beni, mizacıma uymayan bir makama geçmek için teşvik ettiniz ve zorladınız ve eziyet ettiniz. İşte görüyorum! işte görüyorsunuz! Ama sakın yine, benim aşırı fikirlerimin her şeyi mahvettiğini söylemeye kalkma, bak işte, sevgili beyim, sana ancak bir vakanüvisin yazabileceği gibi hoş ve düz bir öykü.

  Kont von C.. beni seviyor, bana kibar davranıyor, bu biliniyor, sana bunu yüz defa söyledim. İşte dün ona yemeğe davetliydim, yani akşamında asil beyler ve hanımlar topluluğunun onda bir araya geldikleri gün, onları ne düşünüyordum, ne de bizcileyin alt tabakanın onların arasında yeri olmadığı aklıma geliyordu. Peki. Kont ile yemeği yedikten sonra, büyük salonda bir aşağı bir yukarı yürüyoruz, onunla ve yanımıza gelen albay B.. ile konuşuyorum, böylece davetlilerin geleceği saat yaklaşıyor. Allah biliyor ya, bir şey düşünmüyordum. Tam o sıra pek saygıdeğer von S.. hanımefendi, eşleri beyefendi ve yumurtadan âlâ çıkmış, tahta göğüslü, ve iç yeleği kordonlu desise hanım kızlarıyla giriyor ve geçerken, bilinen pek asil gözlerini ve burun deliklerini gösteriyorlar ve bu millete yürekten nefret duyduğum için, hemen veda etmek isteyerek, Kont'un bu iğrenç herzeden kurtulmasını beklerken, benim Froylayn B.. içeriye girdi. Onu görünce her zaman yüreğim biraz kalktığı için, kaldım, sandalyesinin arkasında durdum ve ancak birkaç zaman sonra, başka zamanlarda olduğundan daha az samimi ve benimle biraz çekingen konuştuğunu fark ettim. Bu dikkatimi çekti. O da bütün bu millet gibi mi, diye düşündüm, huylanıp gitmek istedim, ama bunu kabul edemeyip, onu canı gönülden hoşgörmek ve ondan hoş bir söz duymak istediğimden - işte ne dersen de- yine de kaldım. Bu arada topluluk doluyordu. Baron F.., Birinci Franz'ın taç giyme töreninden kalma bütün kıyafetiyle, burada ama özellikle von R... Beyefendi diye hitap ediliyor, sağır karısıyla vs., eski Frank gardrobundaki boşlukları yeni moda çullarla kapatmaya çalışan kötü fırınlanmış J.. unutulmamalı, sürü sürü geliyorlar ve tanıdığım bazılarıyla konuşuyorum, hepsi kısa kesik. Düşündüm - ve dikkatimi yalnız kendi B..'me verdim. Salonun ucunda karıların kulaktan kulağa fısıldaştıklarını söylentinin adamlar arasında dolaştığını, von S.. Hanım'ın Kont ile konuştuğunu (bütün bunları sonradan Froylayn B.. anlattı), sonunda Kont yanıma gelip, beni bir pencereye çekinceye kadar fark etmedim. - Bizim şahane durumlarımızı biliyorsunuz, dedi; topluluk, seziyorum ki, sizi burada görmekten rahatsız; böyle bir şeyi katiyen istemem, Ekselâns, diye sözünü kestim, binlerce defa özür dilerim; bunu daha önceden düşünmem gerekirdi, ama bu uygunsuzluğumu bağışlayacağınızı biliyorum; daha önce izin isteyecektim, ama bir kötülük meleği beni tuttu, diye gülümseyerek eklerken önünde eğildim. - Kont, her şeyi ifade eden bir duyumsamayla ellerimi sıktı. Kibar topluluktan sessizce çekip gittim, tepeden güneşin batışını seyredip, Homerimden, Ulisse'nin o mükemmel domuz çobanı tarafından nasıl ağırlandığını anlatan bölümü okumak için, bir kabriyoleye binip M..'ye gittim. Bütün hepsi iyiydi.

  Akşam yemeğe geliyorum, lokantada henüz az kimse var, bir köşede zar atıyorlardı, masa örtüsünü çekmişlerdi. O sırada doğrucu A.. içeri gelir, bana bakarak şapkasını koyar, yanıma gelip alçak sesle konuşur: Canın mı sıkıldı? - Benim mi? dedim. - Kont seni meclisten attı. - Şeytan görsün! dedim, açık havaya çıkmak benim için daha iyi oldu. - İyi, dedi, bu işe kafayı takmaman. Yalnız canımı sıkıyor, her tarafa yayılmış. - İşte o zaman, bu işe ciddi ciddi içerlemeye başladım. Herkesin, bu yüzden, masama gelip, suratıma baktığını düşündüm! Tepem attı.

  Hatta bugün gittiğim her yerde bana acınması, beni kıskananların zafer sevinci duyduklarının ve şöyle dediklerinin kulağıma gelmesi: görülüyor işte bir damlacık akıllarına güvenip, ne olduklarını unutan kendini bilmezlerin sonu ne oluyor ve daha bir sürü it ürümesi - bunun üzerine, insan eline bir bıçak alıp, kalbine saplamak istiyor; zira, insan istediği kadar başına buyruk olduğunu söylesin, ama alçakların kendi çıkarlarını gördükleri zaman hakkında konuştuklarına katlanacak kişiyi görmek isterim; gevezelikleri boşsa, ah, o zaman aldırmamak kolay.

  16 Mart günü.

  Her şey beni telaşlandırıyor. Bugün Froylayn B.. ile buluştum, ağaçlı yolda onunla konuşup, o topluluktan biraz uzaklaşır uzaklaşmaz, geçenki tavrından alındığımı belli etmekten kendimi alamadım. - Oh Werther, dedi, içten bir sesle, şaşkınlığımı böyle mi yorumladınız, kalbimi bilmenize karşın? Salona girdiğim andan itibaren sizin yüzünüzden çektiğimi bir bilseniz! Olacakları hemen gördüm ve size bunu söylemek dilimin ucuna geldi. S.. ve T..'nin, sizin olduğunuz yerde bulunmaktansa, kocalarıyla birlikte hemen oradan ayrılacaklarını biliyordum; Kont'un sizinle arayı bozmak istemeyeceğini biliyordum - ve işte patırtı! - Nasıl, Froylayn, dedim ve ürküntümü sakladım; zira, Adelin'in önceki gün söylediği sözler şu anda damarlarımdan kızgın su gibi akıyordu. - Niye benim başıma patladı bu! dedi tatlı yaratık, gözleri dolarak. - Kendime hâkim olamıyordum, nerdeyse ayaklarına kapanacaktım. - açıklayın, diye seslendim. - Gözyaşları yanaklarından damlıyordu. Kendimde değildim. Saklamaya çalışmadan, yaşlarını kuruladı. - Teyzemi tanıyorsunuz, diye söze başladı; o da oradaydı ve ah, ne biçim gözlerle her şeyi izledi! Werther, dün geceyi nasıl geçirdiğimi bir ben bilirim ve bu sabah sizinle ilişkim yüzünden işitmediğim kalmadı, sizin hakkınızda alçaltıcı akıl almaz şeyler dinlemek zorunda kaldım, ama bunlara karşı çıkıp, sizi tam savunamadım.

  Söylediği her söz, bir kama gibi kalbime saplanıyordu. Susup bütün bunları bana söylememenin ne büyük bir merhamet olacağını duyumsamıyordu ve ne tür dedikodular yapılmakta olduğunu, ne biçim insanların bundan büyük zevk aldığını, anlatmaya devam etti. Benim kendimi bilmezliğimin ve çoktandır ayıpladıkları, başkalarını hor görmemin cezasını şimdi bulmam hakkında nasıl kıvandıklarını, bunun onları nasıl gıdıkladığını. Bütün bunları, Wilhelm, ondan işitmek, en içten paylaşan bir sesle - perişan oldum ve hâlâ kendi kendime öfke içindeyim. Birinin çıkıp, beni, kılıcı gövdesine saplayabileceğim suçlamasına yeltenmesini isterdim; kan görsem, daha iyi olacağım. Ah, bu daralmış yüreğime nefes aldırmak için, yüz defa bıçağa sarıldım. Korkunç koşturulup kızışınca, nefes alabilmek için, güdüyle bir damarını dişleriyle yaran bir soylu at cinsinden söz edilir. Sık sık böyle duyumsuyorum kendimi, bana sonsuz özgürlüğü getirecek bir damarımı açmak istiyorum.

  24 Mart günü.

  Saraya istifamı verdim, umarım, kabul edilecek ve önce sizin izninizi almadığım için, beni bağışlarsınız. Ayrılmam gerekiyordu bir kere ve kalmam için yapacağınız ısrarları biliyorum ve işte - Bunu anneme şurup gibi anlat, benim kendime hayrım yok, ona da hayretmeye halim olmadığını kabullenir. Elbette bu onun canını acıtacak. Oğlu hazır saray müşaviri ve sefiri olma yoluna girmişken, birden durup hayvancıkla gerisin geriye ahıra! Ne isterseniz yapın artık ve kalmamın mümkün ve gerekli olduğu çeşitli olasılıkların hesabına düşün; yeter, ben gidiyorum; ve nereye gideceğimi bilesiniz diye, burada yanında olmamdan çok zevk alan Prens** var; benim niyetimi öğrenince, onunla birlikte malikhanesine gidip, orada güzel ilkbaharı geçirmemi rica etti. Tamamen serbest olacağımı vaat etti ve birbirimizle belli bir noktaya kadar iyi anlaştığımız için, ben de şansıma deyip onunla gitmeyi deneyeceğim.

  19 Nisan günü. Havadis olarak.

  Her iki mektubun için teşekkürler. Saraydan ayrılışım kesinleşinceye kadar bu kâğıdı beklettiğim için, cevap vermedim; annemin, bakana başvurarak, tasarımı zorlaştırmasından çekindim. Ama artık gerçekleşti, vedam geldi. Bana bunu ne kadar istemeyerek verdiklerini, size söyleyemem, bakanın bana yazdıkları karşısında - yeniden feryadüfigana düşersiniz. Şehzade Prens, vedam için bana, gözlerimi yaşartan bir sözle yirmi beş düka altını gönderdi; artık geçende yazarak istediğim annemin parasına ihtiyacım kalmadı.

  5 Mayıs günü.

  Yarın buradan ayrılıyorum ve doğum yerim yolumun üstünden yalnızca altı mil saptığı için, orayı da tekrar görmek ve mutlulukla düşlediğim eski günleri anımsamak istiyorum. Babamın ölümünden sonra annemin, kendi dayanılmaz kentine kapanmak üzere, benimle birlikte sevgili, bildik yeri bırakıp çıktığı aynı kapıdan yeniden girmek istiyorum. Elveda, Wilhelm, taşındığımı öğreneceksin.

  9 Mayıs günü.

  Sılamı ziyareti, bir hac farizası gibi tamamladım ve beklemediğim bazı duygular beni sardı. S.. yolunda kente bir çeyrek kala duran büyük ıhlamurun yanında durdurup indim ve her anıyı yürüyerek yeniden, capcanlı kalbimce tadını çıkara çıkara yaşamak için, posta arabasını gönderdim. İşte orada, çocukluğumda gezintilerimin menzili ve sınırı olan o ıhlamurun altında durdum. Nasıl da değişik! Bir zamanlar mutlu bir bilmezlikle, heves ve özlem dolu göğsümü doldurup doyuracak, kalbim için bol bol besin ve zevk bulmayı umarak o meçhul dünyaya açılma tutkusu duyuyordum. Şimdi o geniş dünyadan geri geliyorum - oh, dostum, nice kırık umutla, nice paramparça tasarımla! - Binlerce defa arzularımın nesnesi olmuş dağlar önümde uzanıyordu. Saatlerce burada oturup, oraların özlemini duyar, gözlerimin önünde öylesine sevimli alaca görünen ormanlarda, vadilerde canı gönülden yitmek isterdim; sonra belli bir saatte geri dönmem gerekince, bu sevgili yerden hiç de istemeyerek ayrılırdım! - Kente yaklaştım, bütün o eski bildik bahçeli küçük evler tarafımdan selâmlandı, yeniler tersime gidiyordu, bunun gibi yapılmış bütün değişiklikler de. Kapıdan girer girmez, kendimi yine tamamen buldum. Azizim, ayrıntılara girmek istemiyorum; benim için ne kadar cazip idiyse, anlatırken o kadar tekdüze olacaktır. Hemen eski evimizin yanında, pazaryerinde kalmaya karar verdim. Oraya doğru yürürken, yaşlı, iyi bir karının çocukluğumuzu tıkıştırdığı okul odasının bakkal dükkânına döndüğünü fark ettim. Bu delikte geçirmiş olduğum huzursuzluğu, gözyaşlarını, duyu köreltisini, yürek korkusunu hatırladım. - Adım atmıyordum ki, gariplik olmasın. Bir hacı, kutsal topraklarda bu kadar çok dini anı yüklü yere raslamaz ve ruhunun bunca kutsal devinimle dolu olması zordur. - İşte bir daha, diğer bini gibi. Nehir aşağı bilinen bir çiftliğe kadar yürüdüm; burası hep benim yolumdu ve oğlan çocukları olarak suyun üzerinde kim taşı en fazla zıplatacak diye alıştırma yaptığımız yerler. Bazen durup suyun ardından bakışımı, ne harika sezilerle onu izlediğimi, akıp gittiği yerlerin ne maceralı yerler olduğunu düşlemlerken, düşlemimin ne de çabuk sınırına dayandığımı, yine de kendimi görülmeyen bir uzaklığın seyrinde yitirinceye dek devam etmek, hep devam etmek zorunda olduğumu, müthiş bir heyecanla anımsadım. - Bak, azizim, böylesine sınırlı ve böylesine mutluydular ulu atalar! duyguları, edebiyatları öylesine çocuksu!

  Ulisse, ölçümsüz denizden ve sonsuz yeryüzünden söz ediyorsa, bu öylesine hakikatli, insancıl, samimi, dar ve sihirli. Her okul çocuğu gibi, şimdi yeryüzünün yuvarlak olduğunu söylemenin bana ne faydası var? Üzerinde keyif çıkarmak için, insanın ihtiyacı sadece birkaç yer keseği, altında yatmak için daha da azı yeter. Artık burada sarayın av köşkündeyim. Bey ile hâlâ çok rahat yaşanıyor, hakikatli ve sade biri. Çevresindeyse, hiç anlamadığım tuhaf insanlar dolu. Soytarıya benzemiyorlar, ama doğru insanların saygınlığı da yok. Bazen bana samimi görünseler de, onlara güvenemiyorum. Üzüldüğüm bir şey de, bana sık sık yalnızca duyduğu ya da okuduğu şeylerden söz etmesi, hem de ona anlatanın göstermek istediği bakış açısından.

  Ayrıca zekâmı ve yeteneklerimi, -aslında tek gururum-, her şeyin, bütün gücün, saadetin ve bütün felâketin tek kaynağı olan şu yüreğimden daha fazla takdir ediyor. Ah, benim bildiğimi herkes bilebilir - yüreğim yalnızca benim.

   25 Mayıs günü.

  Kafamda, gerçekleşinceye kadar, size bildirmek istemediğim bir şey vardı: şimdi, artık olmayacağı anlaşıldıktan sonra, farketmez. Savaşa gitmek istedim; uzun süre bunu kalbimde taşıdım. Özellikle bu yüzden, ***ın hizmetinde general olan Prens'in peşine takılıp buraya geldim. Bir gezinti sırasında ona bu tasarımı açtım; bana bundan vazgeçmemi tavsiye etti, onun gerekçelerine kulak asmayacak olursam, bu tasarımın sevdadan çok kaçıklık olacağını söyledi.

 
 11 Haziran günü.

  Ne dersen de, daha fazla kalamam. Burada ne yapayım? vakit geçmiyor. Prens, elinden geldiği kadar iyi kolluyor beni, yine de burası benim yerim değil. Aslında ortak bir yanımız yok. O bir akıl adamı, ama tamamen sıradan bir aklın adamı; onunla birlikte olmak beni artık, iyi yazılmış bir kitabı okumak kadar oyalamıyor. Sekiz gün daha kalıp, sonra yine şaşkın dolaşacağım. Burada yaptığım en iyi iş, resimlerim. Prens, sanatı duyumsuyor ve o menfur bilimcilik ve sıradan terminoloji onu daraltmasa, daha güçlü duyumsayacak. Bazen, sıcak doğa ve sanat imgelemiyle onu dolaştırırken, birden basmakalıp bir bilim sözüyle lâfın içine tökezleyince, dişlerimi gıcırdatıyorum.

   16 Haziran günü.

  Evet, sadece bir yaya gezginim, yeryüzünde bir derviş! Ya siz, siz daha fazla bir şey misiniz?

  18 Haziran günü.

  Nereye mi istiyorum? bunu sana içtenlikle açayım. On dört gün daha burada kalmak zorundayım, sonra **deki maden ocaklarını ziyaret etmek istediğime, kendimi kandırdım; aslında bunda bir şey yok, yalnızca Lotte'ye daha yakın olmak istiyorum, hepsi bu kadar. Ve kendi kalbime gülüyorum - ve onun isteğini yapıyorum.

  29 Temmuz günü.

  Yok, iyidir! her şey iyi! - Ben - onun kocası! Ey, beni yaratan Tanrım, bana bu mutluluğu gösterirsen, bütün hayatım sürekli bir dua olsun. Hak aramak istemiyorum ve beni bağışla bu gözyaşları yüzünden, beyhude dileklerim yüzünden beni bağışla. - O, benim kadınım! Güneşin altındaki en sevgili yaratığı kollarımda sarsaydım - Bütün vücudumu bir ürperti sarsıyor, Wilhelm, Albert onun ince vücuduna dolanınca.

  Ve şunu da söyleyeyim mi? Niçin olmasın, Wilhelm? O benimle, onunla olduğundan daha mutlu olurdu! Oh, Albert, kalbin bütün dileklerini yerine getirecek insan değil o. Duyarlığında belli bir eksiklik var, bir eksiklik - nasıl istersen, öyle bil; sevgili bir kitabın -oh!- benim kalbimle Lotte'ninkinin buluştuğu bir yerinde, onun yüreğinin gizemli bir heyecanla çarpmaması; daha başka yüz çeşit olayda böyleyse, üçüncü bir kişinin davranışları karşısında, duyumsamalarımızın aynı sesi vermesi. Sevgili Wilhelm! - Gerçi onu bütün ruhuyla seviyor ve böyle bir sevgi neyi hak etmez! -

  Çekilmez biri araya girdi. Gözyaşlarım kurudu. Karmakarışığım. Elveda, azizim.

  4 Ağustos günü.

  Yalnızca benim başıma gelmiyor bu. Bütün insanlar hayal kırıklığına uğrarlar, beklentileri aldatılır. Ihlamurun altındaki iyi yürekli kadını ziyaret ettim. En büyük oğlan karşıdan bana doğru koştu, onun sevinç çığlıkları üzerine, çok bitkin görünen annesi geldi. İlk sözü şu oldu: İyi yürekli Bey, ah, Hans'ım öldü! - Oğullarının en küçüğüydü. Sessiz kaldım. - Kocam da, dedi, İsviçre'den eli boş döndü, iyi insanlar olmasaydı, dilenmek zorunda kalacaktı, yolda ateşi yükseldi. - Ne diyeceğimi bilemedim, küçüğe bir şey armağan ettim, birkaç elma ikram etti, aldım ve acıklı yeri terk ettim.

  21 Ağustos günü.

  Göz açıp kapayıncaya bende durum değişiyor. Bazen yaşamın sevinçli bir görünümü yine ağarır gibi oluyor, ah! yalnızca bir an için! - Böyle düşlere dalınca, şu düşünceden kendimi sakınamıyorum: ya Albert ölürse, ne olur? Sen dersin! evet, o zaman o - ve sonra bu hamhayalin peşinden, irkilerek geri çekildiğim uçurumların kıyısına kadar koşuyorum.

  Kapıdan çıkıp, Lotte'yi dansa götürmek için ilk kez gittiğim yoldan yürümek, nasıl salt değişik bir duyguydu o! Her şey, her şey uçup gitti! Önceki dünyadan ne en ufak bir işaret, ne benim o zamanki hissimden bir nabız atışı. Halim, bir zamanlar muhteşem bir Prens olarak yaptırdığı, ihtişamının bütün verileriyle donattığı ve ölüm yatağında sevgili oğluna büyük umutlarla bıraktığı, yanmış harap bir saraya dönen ruhun hali gibi.

  3 Eylül günü.

  Ben yalnız ve yalnız onu, böylesine içten, böylesine derinden severken, ondan başka birini ne tanıyor, ne biliyorken, ne de başka birine sahipken, nasıl olup da bir başkası onu sevebiliyor, sevmeye yelteniyor, havsalam bazen bunu bir türlü almıyor!

  4 Eylül günü.

  Evet, böyle. Doğa güze yönelirken, benim de içimde ve çevremde güz oluyor. Yapraklarım sararıyor, komşu ağaçların yaprakları da artık dökülmüş. Sana, buraya gelir gelmez, bir köylü delikanlıdan söz etmemiş miydim? Şimdi Wahlheim'de yine onu sordum; işinden atıldığını söylüyorlar ve kimse onunla ilgili başka bir şey bilmek istemiyormuş. Dün başka bir köye giderken yolda ona rasladım, onunla konuştum ve sana tekrarladığım zaman rahatlıkla anlayacağın gibi, beni iki kat, üç kat duygulandıran öyküsünü anlattı. Peki, ama niçin bütün bunlar, beni rahatsız eden, inciten bir şeyi niçin kendime saklamıyorum? Niçin bununla seni de üzüyorum? Sana niçin hep, bana acıma ve beni azarlama fırsatı veriyorum? Neyse ne, bu da belki benim yazgımdan bir parça!

  Sessiz üzüntüsü içinde bana ürkek bir yaratık olarak görünen bu insan, ancak sorularım üzerine anlattı; ama hemen sanki beni ve kendini birden yeniden hatırlamışça, hatalarını bana itiraf etti, talihsizliğinden yakındı. Onun her sözünü, dostum, senin yargına sunabilsem. Ev sahibesine tutkusunun günden güne içinde çoğaldığını, sonunda ne yapacağını, neyi nasıl ifade edeceğini, nereye baş vuracağını bilemediğini itiraf etti, hatta hatırlarken yeniden yaşamanın bir çeşit keyif ve mutluluğuyla anlattı. Yemekten, içmekten, uykudan kesilmiş, gırtlağı tıkanmış, yapmaması gereken şeyi yapmış, kendisine havale edilen işi unutmuş, günün birinde, kadın üst odadayken onun ardından gidinceye, daha doğrusu görünmez bir biçimde ona doğru çekilinceye kadar, sanki kötü bir ruh tarafından takibe uğramış; bütün yalvarmalarına kulağını tıkadığı için, zorla ona sahip olmak istemiş; ne olduğunu bilmemiş, Tanrı tanığıymış, ona karşı her zaman samimi hisler beslemişmiş ve kadının kendisiyle evlenip, hayatını onunla geçirmesinden başka hiçbir şeyi daha büyük bir özlemle istememiş. Bir süre böyle konuştuktan sonra, daha bir şeyler söylemek isteyip de söylemeye cesaret edemeyen biri gibi tutuklaştı; sonunda kadının kendisine ne türden ufak samimiyetler, ne türden bir yakınlık için izin verdiğini, biraz da utanç duyarak itiraf etti. İki, üç defa sözünü keserek, en hararetli itirazlarla, bunları, kendi ifadesiyle, onu kötülemek için söylemediğini, onu eskiden olduğu gibi sevip saydığını, böyle bir lâfın ağzından başka hiç çıkmadığını, sadece öyle ters ve kafasız bir insan olmadığına beni ikna etmek için, yalnız bana söylediğini tekrarladı. - Ve işte azizim, ebediyen söyleyeceğim eski şarkıma burada tekrar başlıyorum: bu insanı sana karşımda durmuş olduğu ve hâlâ durduğu gibi bir takdim edebilsem! Onun yazgısını nasıl paylaştığımı, paylaşmak zorunda kaldığımı, hissetmen için, sana her şeyi tam olarak söyleyebilsem! Ama tamam, benim yazgımı da bildiğine, beni bildiğine göre, beni bütün talihsizlere, özellikle beni bu talihsize çeken şeyi pek iyi anlarsın.

  Kâğıdı şimdi tekrar okurken, öykünün sonunu yazmayı unuttuğumu görüyorum, ama bunu kolaylıkla düşünmek mümkün. Kadın ona karşı koydu; şimdi çocuksuz olan ve kendi çocuklarına iyi bir miras ümidi veren kızkardeşinin yeniden evlenmesi, bu ümidi kaçıracağı için, ondan çoktandır nefret eden ve onun çoktandır evden atılmasını isteyen erkek kardeşi oraya gelip; onu kolundan tuttuğu gibi evden dışarıya atmış ve öyle bir kıyamet kopartmış ki, kadın da artık onu, istese bile, bir daha eve alamamış. Şimdi de kadın kendine yeni bir hizmetkâr bulmuş, onunla da, öyle söyleniyor, erkek kardeşinin arası açıkmış ve kadının onunla evleneceğine kesin gözüyle bakılıyormuş, ama adam bunu gerçekleştirmemeye kararlıymış.

  Sana anlattıklarım abartılı değil, hiçbir şey yumuşatılmamıştır, hatta sana şunu diyebilirim: zayıf, zayıf anlattım, alışılmış terbiye sözlerinin sınırları içinde kalarak, kaba olarak aktardım.

  Bu aşk, bu sadakat, bu tutku şairane bir buluş değil işte. Yaşıyor o, en büyük arılıkta, hem de cahil ve kaba dediğimiz insanlar sınıfında. Biz münevverler - hiçbir şekilde bozulmayanlar! Öyküyü huşuyla oku, ne olur. Bunları yazarken, bugün ben sakinim; elimin akışından görüyorsun, başka zamanlar olduğu gibi kaydırıp çızıktırmıyorum. Oku, azizim, ve bunun aynı zamanda senin arkadaşının da öyküsü olduğunu düşün. Evet, bana da böyle oldu, bana da böyle olacak, ve ben, kendisiyle kendimi karşılaştırmaya nerdeyse cesaret gösteremeyeceğim zavallı mutsuzun yarısı kadar uslu, onun yarısı kadar kararlı değilim.

  5 Eylül günü.

  İş gereği taşraya giden kocasına bir kâğıt yazdı. Şöyle başlıyordu: Canım, sevdiğim, gelebildiğin kadar çabuk gel, seni binbir sevinçle bekliyorum. - İçeriye gelen bir arkadaş, onun bazı durumlar yüzünden o kadar çabuk dönemeyeceği haberini getirdi. Mektup kaldı ve akşam üstü elime geçti. Okuyup gülümsedim; neye güldüğümü sordu? - Hayal gücü nasıl tanrısal bir armağan, diye seslendim, bir an sanki bu bana yazılmış duygusuna kapıldım. - Kesti, hoşuna gitmiyor gibi göründü bana ve sustum.

  6 Eylül günü.

  Lotte ile ilk kez dans ettiğim basit mavi frakı çıkarıp atmaya karar vermem zor oldu, ama artık tamamen havı silinmişti. Tam önceki gibi, yakası ve yen kapağı, bir yenisini yaptırdım, ayrıca aynısından yine bir sarı yelek ve pantolon.

  Tam aynı etkiyi yapmıyor. Bilmiyorum - Zamanla ona daha ısınacağımı düşünüyorum.

  12 Eylül günü.

  Albert'i getirmek için, birkaç günlüğüne seyahatteydi. Bugün odasına girerken, beni karşıladı, binbir sevinçle elini öptüm.

  Bir kanarya aynanın önünde uçup, onun omzuna kondu. - Yeni bir arkadaş, dedi ve eline kondurdu, yavrularım için. Çok hoş! Bakın şuna! Ona ekmek verince, kanatlarını çırpıp, uslu uslu gagalıyor. Hem de beni öpüyor, bakın!

  Hayvancığa ağzını uzatınca, zevkini çıkardığı mutluluğu sanki duyumsamak istercesine, o tatlı dudaklara sevimli sevimli dokundu.

  Sizi de öpsün, diyerek, hayvanı uzattı, - Gagacık onun ağzından benimkine geldi ve gaga ucuyla dokunması bir nebze gibiydi, sevgi dolu hazdan bir sezim.

  Öpüşü, dedim, pek de arzusuz sayılmaz, yem arıyor ve boş sevişten hoşnutsuz dönüyor.

  Ağzımdan da yiyor, dedi. - Dudaklarının arasında birkaç ekmek kırıntısı uzattı, masumane bir sevgiyi paylaşmanın bütün hazzı gülümsüyordu.

  Yüzümü ondan çevirdim. Bunu yapmamalıydı! ilâhi bir masumiyetin ve saadetin bu resimleriyle hayal gücümü kışkırtmamalı ve kalbimi, hayatın aldırmazlığının bazen saldığı uykudan uyandırmamalıydı! - Ama niçin olmasın? - Bana öyle güven duyuyor! onu nasıl sevdiğimi biliyor!

  15 Eylül günü.

  Yeryüzünde bir değeri olan çok az şey karşısında duygusuz ve duyarsız insanların bulunması, Wilhelm, beni çileden çıkarıyor. St.. samimi papazının yanında, altında Lotte ile oturduğum ceviz ağaçlarını biliyorsun, beni, Tanrı biliyor ya, her zaman en büyük erinçle dolduran, muhteşem ceviz ağaçları! Papazın avlusunu nasıl yurtsu kılıyorlardı, nasıl serin! ve ne muhteşem dalları vardı! ve onları çok yıllar önce diken içten rahiplere de uzanan anı. Öğretmen, dedesinden duyduğu bir ismi bize sık sık söylerdi; halim selim bir adammış, ağaçların altında onun hatırası benim için kutsaldı. Öğretmenin gözleri yaşardı, diyorum sana, dün bu ağaçların baltayla devrildiklerini konuşurken - Baltayla devrildiklerini! Çıldırmak işten değil, ilk baltayı indiren iti ellerimle gebertebilirim. Ben, ki bahçemde böyle birkaç ağaç olsa ve bir tanesi yaşlılıktan dolayı ölse, yaslara düşebilirim, seyretmekten başka bir şey yapamıyorum. Sevgili canım, yine de bir şey oluyor! İnsan duygusu ifade eden! Bütün köy homurdanıyor, ve umarım, papazın karısı kendisine gelen yumurtalarda, tereyağında ve bütün güvende, bu yerde açtığı yaranın acısını hisseder. Zira işte o, yeni papazın karısı (bizim eski papaz da öldü), kimseye pay vermediği için, dünyadan pay hakkı olmayan cılız, hastalıklı bir mahluk. Kendisini bilgin sanan, düsturlar araştırmasına bulaşan, hatta Hristiyanlığın ahlâksal-tenkidsel yeni moda reformasyonu üzerine bolca çalışan ve Lavater'in coşkularına omuz silken, sağlığı perişan olduğu için, Tanrı'nın yeryüzünde sevinç nedir bilmeyen bir ahmak. Benim ceviz ağaçlarımı da ancak böyle bir mahluk devirebilirdi. Görüyorsun, bir türlü kendime gelemiyorum! Düşün bir defa, dökülen yapraklar avlusunu kirletip pisliyormuş, ağaçlar gün ışığını kesiyormuş, cevizler olunca da oğlanlar onları taşlıyormuş, bu da onun sinirlerine dokunuyormuş, Kennikot, Semler ve Michaelis'i birbiriyle karşılaştırırken, derin düşüncelerini rahatsız ediyormuş. Köydeki insanları, özellikle yaşlıları, hiç memnun görmediğim için, şöyle dedim: Niçin buna katlandınız? - Muhtar bir şey ister de, bu yerlerde, dediler, elden ne gelir? - Ama bir şey iyi oldu. Muhtar ile çorbasına zaten yağ katmayan karısının kaçıklıklarından parsa toplamak isteyen papaz, aralarında paylaşmayı düşünmüşler; bundan meclisin haberi olunca, yok, demiş: hepsi buraya! zira ağaçların bulunduğu papaz avlusunda eski hak iddiası da varmış ve en fazla sunana satmış. Yerde duruyorlar! Ah, bir Prens olsaydım! o zaman papazın karısına, muhtara ve meclise - Prens! - Evet, Prens olsaydım, bana neydi o zaman ülkemdeki ağaçlardan!

  10 Ekim günü.

  Onun kara gözlerini görmek, bana yetiyor! Bak, bozulduğum şey, Albert'in - umduğu - kadar mutlu görünmemesi - benim - olacağımı sandığım kadar - eğer - Ben aslında tire koymaktan pek hoşlanmam - bana öyle geliyor, yeterince açık.

  12 Ekim günü.

  Ossian, Homer'in kalbimdeki yerini aldı. O muhteşem, beni ne dünyalarda dolaştırıyor! Tüten siste, ağaran ayın ışığında ataların ruhlarına yol gösteren boranın uğuldadığı fundalıkta dolaşmak. Orman ırmağının çağıltısında, ruhların oyuklarından yarı savruk inlemelerini ve soylu şehidin, sevgilisinin yosun tutmuş, otlara karışmış dört taşının etrafında ölesiye vaveyla koparan kızın feryadını dağlardan duymak. Ve sonra onu, o gezici ozanı bulunca, fundalıkta atalarının izini arayan ve ah! onların mezar taşlarını bulan ve sonra gürleyen denizde gizlenen sevgili akşam yıldızına yakınarak bakan, ve hâlâ dost ışın yiğitlerin yolunu aydınlattığı ve ay onların çelenklenmiş zafer dönüşü gemilerini ışıttığı için, kahramanın ruhunda geçmiş zamanlar canlanınca; alnında derin kederi okuyup, terk edilmiş en son muhteşemin bütün bitaplığıyla mezara doğru sendelediğini, hep yeni, acılı kor sevinçleri, ötegöçenlerin gölgelerinin fersiz şimdisinde içine çektiğini ve soğuk toprağa, yüksek otlara bakıp seslendiğini görünce: Beni güzelliğimle tanıyan yolcu gelecek, gelecek ve soracak: Nerede o şarkıcı, Fingal'in mükemmel oğlu? Adımları mezarımın üstünden geçer ve yeryüzünde beni beyhude sorar. - Ey dost! soylu bir silahşor gibi kılıcımı çekmek, Prens'imi yavaş yavaş can çekişen hayatın ıstırabından birden kurtarmak ve kurtulmuş yarı Tanrı'ya kendi ruhumu ardından yollamak istiyorum.