“Şiir”i herkes kendine göre tanımlamıştır tarih boyunca; “Kanatlı sözler” diyen Homeros’tan “dingin yalnızlıkta yeniden hatırlanan duygu” diyen Wordsworth’e. Sanırım Türk milleti içinde yapılacak bir “şiir nedir?” anketinde en yaygın cevap “kanatlı” değil ama “kafiyeli söz” olacaktır. Halkımız, kafiyeyi tutturmakla, şiire en önemli, en hayatî katkının yapıldığına inanır.

Hafta sonunu Danimarka’da geçirince gazete yazılarımı yazamadım. Çok zaman yolculuk veya konferans bunları yetiştirmeme engel olmaz ama bu sefer oldu.

Danimarka’nın üçüncü büyük kenti olduğu söylenen Odense’deydik, Türkiye’den altı konuşmacı: Umut Özkırımlı, Mesut Yeğen, Meltem Ahıska, Dilek Kurban, Ferhat Kentel. Kentteki Güney Danimarka Üniversitesi Ortadoğu üstüne bir konferans düzenlemişti, biz de Türkiye “kontenjanı” olarak oradaydık. Konumuz Türkiye’de İslamcılık ile Milliyetçilik arasındaki sıkışma durumuydu ama ben bu bağlam içinde solun milliyetçilikle ilişkisine bakacaktım.

Bunlar zaten burada tartıştığımız konular; özellikle son dönemde daha çok konuşur olduk. Öyle görünüyor ki devam edeceğiz de. Oldukça hastalıklı olduğuna inandığım bu ilişkinin geçmişi şu sıralarda zihnimi daha fazla işgal ediyor. Sağdan soldan gelen çeşitli sesler, sözler, bunun başından beri çarpık bir ilişki olduğunu ve bu ülkede bir sosyalist siyasî hareket olacaksa bunun özellikle entelektüel düzeyde kendini yeni bir hareket olarak görmesi ve kurması gerektiğine gittikçe daha fazla inandırıyor. Açık bir gelecek için açık bir geçmiş gerek.

Ahmet Altan dün, yani 18 Eylül Perşembe günü çıkan yazısında Türkiye’nin en önemli sorunu olduğuna inandığım konuyu ele almıştı: gerçeklikle ilişki kurma biçimimiz...

Bunları yazmasının nedeni, gene bir anlı şanlı üniversitemizin, yurtdışına gidecek öğrencilere “oralarda başını ağrıtacak” sorunlar hakkında bir tür “kurs” açma “hizmetini” akıl edip başlatması, bunun ilk uygulaması olmak üzere de Yusuf Halaçoğlu’nu çağırıp Ermeni sorununu anlattırmasıydı.

Yani bütün bu konularda tek bir Türk görüşü olacak. Bunu iyi bilen “uzmanlar” o kadar iyi bilmeyen yurttaşlara anlatacak; hele yurtdışına çıkarken yurttaşlarımız için böyle bir donanım daha da gerekli. Ve üniversite okuyan ya da mezun bile olmuş birinin bu konuda kendi fikirleri olabileceğini hiç aklınıza getirmeyeceksiniz.

12 Mart döneminin son günlerini hatırlıyorum. Faruk Gürler Cumhurbaşkanı olma atağını yapmış, kaybetmiş, Ecevit ile Demirel anlaşarak Korutürk’ün bu makama gelmesini sağlamışlardı. İşin başındaki “9 Mart/12 Mart” kadroları o zamana kadar itişe kakışa, ama Komünistler’e karşı bir ölçüde birleşmiş gibi yaparak gelmişlerdi. Gürler kanadının partiyi kaybetmesi, sanırım, nihaî hesabın görülmesinde öbür kanadın elini güçlendirdi. Faik Türün İstanbul’da Sıkıyönetim Komutanı’ydı ve tahminime göre “cuntacı” kanada sempatisi yoktu. Kontrgerilla, o zamana kadar pek kovuşturmaya uğramamış birilerini ağırlamaya başladı. Rütbe de yükseliyordu: Korgenerallikten emekli Celil Gürkan da Kontrgerilla’ya (“Ziverbey Köşkü” diye bilinen) alındı.

Fakat, bir yandan da kaçakçılar gözaltına alınıyor, tutuklanıyordu: sigara kaçakçıları, silâh kaçakçıları, her kullandığını kaçak kullanan bu toplumda bu canlı sektörün (bir çeşit “hizmet sektörü” sayabilirsiniz) çalışanları. Onların da hiyerarşisi yükselmeye başlamıştı.

Birkaç gündür üstünde durduğum “komplo” mantığının nasıl olup da neredeyse bir “edebî tür” haline geldiğini Umberto Eco ciddi ciddi incelemiş. Onun da çıkış noktası, insanın hayatını anlamlandırmak için olguları yorumlama çabası. Bu çok genel bir şey ve bütün insanların şu ya da bu biçimde, şu ya da bu ölçüde bunu yaptığını söyleyebiliriz. Örneğin, edebiyatta “alegori” dediğimiz tarz, bu değilse ne?

Ama “komplo teorisi” bunun siyasete yöneltilmiş biçimi ve “olgu”dan “anlam”a değil, “olgu”dan “kurgu”ya evrilen biçimi. Her yöntem, çeşitli amaçlarla “istimal” edilirse, “suiistimal” de edilebilir. Bu da öyle.