Siyaset sahnesinin nasıl düzenlendiğine dair Avrupa tarihinden mülhem bir resim vardır zihnimizde. Resmin iki ana unsuruna muhafazakârlık ve liberallik adı verilir. İki yöne doğru muhafazakârlığın ve liberalliğin ötesindeki alanlara uzanırsanız köktencilerle ve aşırı uçlarla (radikaller ve eksremistlerle) karşılaşırsınız. Muhafazakâr ve liberal birbiriyle çatışma halindedir.

Çetecilerin, komitacıların gayri nizamî direnişleriyle başlayıp, İttihat ve Terakki artıklarının filizlendirdiği bir gelişme gösterdikten sonra, emirleri Ankara'dan alan düzenli ordunun girişimiyle yürütülen İstiklâl Harbimiz sosyal karakteri itibariyle Anadolu ve Rumeli eşraf ve mütegalibesinin desteğiyle başarıya ulaşmış bir hareket miydi?

FACİAYI YAZMASAYDIM YAZA YAZIK OLURDU

Beri bak ben o zamanlar genç idim tek başıma çılgınca
Neler yaptım bilir misin etrafımda başka gençler bulamayınca
İt resmini kartonun bir yüzüne özene bezene yaptım
Öte yüzüne çiziverdim geniş bir kafes
Don lastiği takıp noktasız suratla
Dondurtduğum zaman kartonu
Noktalarını koyup sür’atle
Döndürtdüğüm zaman kart-önü
Kafese girmiş görünüyordu it
Etmiyordu ihtiva karbondioksit
Benim dışa verdiğim nefes
Nasıl Abdullah Yüce idiyse
Ve idiyse Hamiyet Yüceses
Vitrinde güllü lokum
Yeminler olsun tokum.

Serde gençlik beni bağlar sanmayındı hoppacılık şartına
Ah, bulaydım, bir olaydı diri bir kız beni görüp örtüne

Hepimizin vicdan muhasebesi yapma zarureti vardır. Ülkenin geleceğine ilişkin her şey Türkiye'de yaşayan insanların kendi kendilerini hesaba çekmelerine, böyle bir hesap sormanın açacağı yolu iyi bellemelerine bağlı. Şimdiye kadar neler karşılığında nelere rıza gösterdiğimizi kendimize sormalıyız. Ahlakımızın, bilgimizin, zekamızın elverdiği ölçüde bir mizanı göze alalım.

Terazinin bir kefesine "Ben şunları kazandım ve böylece memleket şunları kazanmış oldu" cümlesini koyalım. Diğer kefeye ise "Ben şunları kazandığım için memleketin (giderek insanlığın) kaybı şunlar olmuştur" cümlesini yerleştirelim, Bakalım hangi taraf ağır çekecek?

Birinci Dünya Savaşı sonrasının şartları altında ülkemizde gerçekleşen Atatürk devrimleri yüzünden Türk milleti bir tereddüde düşmedi, bir şaşkınlığa uğramadı. Acaba bu devrimleri benimsese miydi, yoksa reddine mi karar verseydi? Millet böyle bir soruyla karşı karşıya gelmemiştir.

Atatürk devrimleri başarısını karşı devrimcileri geriletmeye, etkisiz bırakmaya borçlu değildir. Devrimciler fütursuzca yapabilecekleri kadarını yapmışlar; yapmak istedikleri ve fakat tepkiyle karşılaşacağı için yapamayacaklarını anladıkları işlerden derhal el çekmişlerdir.