"Aziz Nesin" isminin, yazdıklarından ve söylediklerinden ziyade, kendince iddiaları olan bir yazarı simgelemesi bakımından mercek altına alınmasının, öteden beri, Türk fikir hayatının ikircikliğini anlamak bakımından öğretici olacağına inanırım. Meselâ görünürde nasıl inanıyor, nasıl davranıyor, ama gerçekte nasıl inanmak ve davranmak istiyordu?

Bu iki uç arasında kolay kolay giderilemeyecek bir karşıtlığın mevcudiyetini uzaktan da olsa hep hissetmişimdir.

Kitaplarını, konuşmalarını esas alarak bu mesafeyi açıklığa kavuşturamayız; aksine bize daha kişisel gözlemler gerekir.

Mahrem hayatını veya kişisel zaaflarını mı kastediyorum?

Muhatabım bana bir 'şey' söylerse, kendisine ancak birkaç şekilde karşılık verebilirim. İmdi, verebileceğim karşılıkların listesini, basit bir biçimde şemalaştırmayı deneyeceğim:

1. Ne dediğini anlıyorum.

Böyle bir karşılık, muhatabın ancak 'dil' düzeyinde anlaşıldığını gösterir. Özetle düz anlamı şu: "Türkçe biliyorum!" veya "Söylediklerinin anlaşıldığından emin ol lütfen!"

2. Ne demek istediğini anlıyorum.

Geçen hafta bu köşede yayımladığım "Kadınlar(dan) âşık olur mu?" yazısına çok farklı ve çok ilginç tepkiler aldım.

Mezkur yazıda —biraz da lâtife kabilinden— aktardığım "sorunlu varlık-sorumlu varlık" ayrımı bazılarını eğlendirmiş, bazılarını da kızdırmış anlaşılan. Çünkü bu lâtife'yi gereğinden fazla ciddiye alan kimi kadın okurlar, "asıl sorunlu olan, erkekler!" diye sitem ederek, nedense bu ayrıma, maksadıyla uyuşmayan bir anlam yüklemeye çalışmışlar.

Psikoloji'nin, hatta Psikiyatri'nin birçok terimi bugün umumiyetle İngilizce olarak kullanılıyor; Felsefe'ninse Almanca. Türkçeciler sözcüklere karşılık buluyorlar ama ne yazık ki bu sözcüklerden hareketle olgunun kavramına ulaşılmasına yardımcı olmuyorlar, olamıyorlar.

Sözgelimi 'Angst' (anksiyete) terimi 'korku' veya 'kaygı' diye Türkçe'ye çevriliyor. Oysa 'Angst', eng'den gelir. 'Eng' ise 'dar' demektir. (Dilerseniz, hemen bir lâtife yapalım ve bir zamanlar üzerinde güneş batmayan “Eng-land”ın, gerçekte 'dar-ülke' veya “dar-topraklar” (ada) anlamına gelebileceği tahmininde bulunalım.)