13 Haziran 1987: Cemil Meriç merhumun vefat tarihi... Demek ki 13 Haziran 2006 da 19. vefat yıldönümü...
Acaba Meriç'i ne kadar tanıyoruz? Tanımak için ne kadar çaba sarfediyoruz?
Sanki hangi değerimizi tanımak için çaba sarfettik ki!
Şöyle soralım bari:
- Sizce Cemil Meriç bir ilim adamı mıdır?

Kalp... gönül... yürek... Bu üç sözcüğün üçünün de eş-anlamlı olduğu varsayılır.

Ne demekmiş 'kalp'? 'Kalp' Arapça kökenli bir sözcük olup Türkçe'de bu sözcüğün karşılığında 'gönül' veya 'yürek' sözcükleri kullanılır imiş...

Şimdi soralım o hâlde: "Ey kalpsiz kadın!" hitabında geçen 'kalpsiz'in yerine —anlamı bâki kalmak üzere— 'gönülsüz' veya 'yüreksiz' sözcükleri kullanılabilir mi? Hayır!

Hayatın her alanında önder kişiliklere ihtiyaç olduğu söylenip duruyor: Bir önder olmalı, bir önder gelmeli, önderler yetişmeli, vs.

Nedir önderlik, kimdir önder?

Bu soruyu şöyle cevaplasaydık, acaba anlamlı bir şey söylemiş sayılır mıydık?

Önder: "önde olan, öne geçen, öncülük eden kişi" demektir.

Dünkü yazımızda ihtilâl, inkılâb, devrim ve müdahale kelimelerinin dördünün de Arapça kökenli olduğunu söylemiş ve ilkinin izini sürdüğümüz hâlde, diğer üç kelimeyi inceleyememiştik.

Önce inkilâb’tan başlayalım.

Bakışımızı inkılâb kelimesinin kökenine çevirdiğimizde çok tanıdık bir kelimeyle karşılaşırız: ‘kalb’.

Türkçe’de gönül ve yürek’le karşılanan bu kelimenin fiil olarak kullanımı (kallebe) çeşitli anlamlara sahipmiş gibi görünüyorsa da en temelde yatan anlamı “bir şeyin altını üstüne getirmek”tir; yani çevirmek, döndürmek, yuvarlamak, devirmek, değiştirmek... Dolayısıyla ‘kalb’ kelimesi de isim olarak bütün bu hareketlerin (tahavvülâtın, hâlden hâle geçişin) sebebi olan yeti için kullanılır.

Aslında her kelimenin bir hikâyesi vardır. İhtilâl'in de öyle... İlginç bir kelimedir ihtilâl; bizim bugün kullandığımız anlamın çok daha uzağında duran anlamları var.

Ancak biz bu sözcüğün anlamı (mânâ) kadar, bu anlam sayesinde ulaştığımız kavramın da (mefhum) izini sürmek istiyoruz.

İhtilâl'in kökenine bakacak olursak, biraz da eski Türkçe'den hatırlayacağımız bazı tanıdık kelimelerle karşılaşırız: 'halel' (çoğ. 'hılâl') meselâ. Halel'in anlam haritası şöyle:

1. açıklık, aralık, boşluk, çatlak, yarık.
2. bozukluk, eksiklik, karışıklık.
3. hasar, zarar, ziyan, kayıp, zayiat.