Önce Yahya Kemal’i dinleyelim: “Merhûm Edirne şeyhi Neşâtî diyor ki biz / Sâf aynalarda sırroluruz öyle gâibiz” ve sonra kanımızı donduracak göndermesine bir kapı açalım. Neşatî Dede’nin gönderme yapılan o beyti ki Türkleri küçümseyen ve “Onların sanatı olamaz!” diyen bir Fransız edîbinin kulağına üflendiğinde, önce uzun bir istiğrak hali geçirip sonra da, “Mademki bu beyit söylenmiştir; o halde büyük bir Türk şiiri var demektir.” itirafında bulunmasına, ve tabiri caiz ise haddini bilmesine yetmiştir.

Beyit şöyle: “Ettik o kadar ref’-i taayyün ki Neşâtî / Âyîne-i pür-tâb-ı mücellâda nihânız.”

Mecnun adını hepimiz biliriz. Türkçe’deki kelime anlamı “cin tutmuş, çıldırmış, divane” falan demek. Leyla’ya olan aşkıyla efsaneleşen delikanlı, hakikatte bir deli miydi? Eğer deli idiyse derdine kim derman olabilirdi?

Sözgelimi çağımızda yaşasaydı psikiyatristler onu tedavi edebilirler miydi?

Bir ülkenin dilindeki değişmeler kısa zamanda derinleşir ve nesiller arasında anlaşma zorluğu kendini gösterirse, o ülkede kültür bunalımı var demektir.


Eski yerleşik kelimeler terk edildikçe herkesin aynı biçimde anladığı köklü düşünceler ve töre, ekseninden sapar, aynı fikri çağrıştırmayan yoz kelimeler ortalıkta dolaşmaya ve zihinleri bulandırmaya başlar. Eski bilgi birikimi ile yeni kuşaklar arasına yapay duvarların örüldüğü böyle dönemlerde her yeni nesil, kendi bilimsel zeminini yeniden kurmak gibi bir güçlükle karşılaşır.

Bilimsel gelişmenin önünü tıkayan en büyük etkenlerden biri de yekdiğerini tam olarak anlayamayan bilim adamlarının varlığı ve dolayısıyla bilimsel terminolojinin bütün zihinlere aynı şekilde hitap etmemesi keyfiyetidir. Buna toplumların değişmekte olduğu gerçeğini ve çağlar arası farklılıkları uçurumlarla ifade eden sosyolojik gelişmeleri de ilave ettiğimizde kadim olan, yeni olana göre daha cazip görünebilir.

Fatih'in veziri olan şair Ahmet Paşa bir beytinde, aşkındaki sadakati ve tutarlılığı anlatabilmek için,


“ Cânıma bir merhaba sundu ezelde çeşm-i yâr

Şöyle mest oldum ki gayrın merhabâsın bilmedim”

deyiverir. Kolay bir söyleyişe göre çok güçlü bir hayal!.. Öyle ki Ahmet Paşa hakkında tezkirelerin "Türk şiirine parlaklık ve güzelliği ilk o vermiştir." hükmünü doğru çıkartır. Günümüz diliyle şöyle demek: "Ezel gününde sevgilinin gözü bana bir merhaba lûtfetti. O gün bu gündür, o bakışın mestliğiyle başka birinin merhabasını hiç tanımadım."