Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Bir Şehid Mezadı adlı hazin bir hikayesi vardır. Kurtuluş Savaşı’nda şehid olan erlerin eşyalarının nasıl mezada konup satıldığını, topu topu bir küçücük bavula sığacak kadar olan bu şehid eşyalarını ailelerine göndermenin masraf ve zahmetini falan anlatır bu hikaye.


Siz Anadolu’daki şu yoksulluğa bakın ki bir şehidin kurşun deliği açılmış bir kalpağı, altı delinmiş bir potini, eprimiş bir gömleği bile satılacak kadar değerli, öte yandan ailesi de onun parasına muhtaç olacak denli fakir. Peki ya satılmak üzere açılan bavuldan bir şehidin mektupları çıkarsa!..

Bir şehid ki her şeyi mezada çıkarılsa, mektuplarına asla değer biçilemez. Çünkü o mektuplarda yalnızca kan, et ve kemik kokusu değil, kocaman hasretlerin derin aşklarını yüklenmiş bir gönül vardır.

O mektuplar ki kurşunların birbirini vurduğu, güllelerin havada göğüs göğüse geldiği cehennemî seslere sükunet verir, vatan aşkını hasretle anılan bir isme bağlayarak cesarete dönüştürür.

Kalbinin üstünde böyle bir mektubu saklayan askerin, ‘vatanı için yapabileceği hangi fedakarlık’ vardır diye sorulamaz elbette; o hepsini sırayla yapar ve canını en son verir. Çanakkale Mahşeri’nden okuyalım:

Aşk işinde hem sevgililerin hem de âşıkların dereceleri birbirlerinden farklıdır. Sevgilinin mayası ne kadar yüksek ve değerli ise âşıkın himmet ve gayretinin mayası da o derece asil bir hamurdan olur.


Böylece muhabbet kendi dengi ile ölçülecektir. Sevenler arasındaki ruhanî münasebetler, ikisi arasında bir âşinalık doğurur. Böylece mizaçları bir derecede eşit olanlar, ruhlarının şeref ve yüksekliği açısından da birbirlerini kabule hazırlanırlar, arada bir feyiz ve uzlaşma kendini gösterir, Rahmanî sevgi başlar.

Nitekim âşıkın bu mertebelere yükselen meyil, alaka ve cezbesi, içinden dışarıya vurunca, âşıkın kendini fazla göstermez olur, bir sarmaşık gibi varlığını kaplar ve hatta ihtiyarını şaşırtır. Artık onda olan varlık, yalnızca sevgiliye ait olan varlıktır ve âşık bunun sınırının nereden nereye olduğunu bile unutur. Bu durumda sevgilinin va’detmesi, sitem veya azletmesi, yaklaştırma veya dostluk vermesi gibi haller âşık için birdir. Yani sevgilinin lutfu veya kahrı, cemali ve celali âşık için müsavidir.

Bir masumiyetin berrak yüzünde cevelan diyelim adına... Ve henüz kirletilmemiş bir bilincin katıksız sevincinden bir katre düşsün yüreğimize. Ormanların derinliklerinden süzülen çıldırtıcı renkler görelim ve dünyanın eteğinden tütsülenen egzotik sesler işitelim...


Bazen bir rüzgarın uğultusunda kaybolan bülbül şeydalığı, bazen bir akışın maviliğinde solan çöl susuzluğu olsun damarlarımızda akan... Bir serap karşısında çatlamış dudaklardan neşideler ve bir yağmur ormanında güneş yanığı ayaklardan izler... Merhametin uzak adına diyelim ki umut...

Yıllarca önce duyduğum bir sözü hatırlamaya çalışıyorum: “Afrika’da her sabah bir aslan uyanır; en yavaş koşan ceylandan daha hızlı koşması gerektiğini bilir. Afrika’da her sabah bir ceylan uyanır; en hızlı koşan aslandan daha hızlı koşması gerektiğini bilir. Afrika’da aslan veya ceylan olmanız değildir önemli olan; güneş doğarken koşuyor olun yeter.”

Afrikalı siyah adamı tanıdım kendi yurdunda; daha koşacağı miller ve miller var önünde. Hiç şüphesiz mutlu bir yolculuk da olacak bu. Beyazların yüzyıllardır bitiremediği zenginliklerden arta kalanları yeniden almak, sahiplenmek, çoğaltmak ve üretmek için... Üreterek kendisi olabilmek için... Yine de siyah adamın yıllar boyunca çizik çizik edilmiş yüreğinin tamiri pek zor görünüyor. Bereket, yüzündeki gülümseme, samimiyet, içtenlik ve parıltı bunu kolaylaştıracak kadar yaşama sevinciyle dolu.

Hekimlerin ilacını bulamadığı, derman olamadığı tek derttir aşk. Hatta onlar çare bulsalar bile âşık bu ilacı istemez. Bu açıdan bakıldığında Mecnun, modern tıbbın bütün tedbirleriyle bile asla tedavi edilemeyecek bir aşk hastasıdır.


Fuzulî'nin aşk derdine tabip istemeyen tavrı da biraz bu yüzdendir. Hani der ya:

Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabîb

Kılma derman kim helakim zehr-i dermanındadır

Demek olur ki: "Ey tabib! Aşk derdiyle başım hoş benim; yaramdan el çek sen. Bana derman hazırlama ki senin merhemlerin benim ölümüm sayılır." Çünkü eğer aşk yarası iyileşirse sevgiliden uzaklaşmış olacak, belki de onu sonsuza dek kaybedecektir. Oysa aşk öyle bir şeydir ki acılar içinde lezzet, elem içinde mutluluk olunca gerçekliğine erilir.

Şair bir yandan aşksız yaşayamayacağını, asıl ölümün aşksız kalmak olduğunu vurgularken diğer yandan ilaçların genellikle acı (zehir gibi) olduğunu zikrederek sanat da yapmaktadır.

Lale Devri’nin sonunda, Patrona Halil isyanı sırasında ölen bir şairimiz vardır; Nedim.


Türk edebiyatının en şuh şairi olan Nedim, beşerî duygularını bir fevvare gibi dışa vurmayı sever ve çağına kadar birikip gelen bütün kültür malzemesinin üstünde bir söz mimarisi örer ki hayran olmamak elde değildir. İşte bir beyit:

Sînede evvel ne muhrik ârzûlar var idi

Lebde serkeş âhlar, âheste hûlar var idi

Şöyle demektir: “(Ey sevgili!) Önceleri sinemde ne kadar da yakıcı aşk arzuları var idi. (Öyle ki bu arzulardan dolayı) dudağımda baş çekmiş ‘âh’lar, âheste ‘hu’lar var idi.”

Anlattığı manzara aşağı yukarı şudur: Sevgilinin özlemiyle kendini kaybederek bir köşede yığılıp kalmış bir âşık düşününüz. Bir yandan yana yakıla “ah” ediyor; öte yandan pes perdede sevgilinin adını tekrarlayarak “Ah o!.. Ah o!..” diye özlemini dile getirip kıvranıyor. Ahları, ağzından duman olup göklere doğru çıktığı için baş çekiyor; “hû (= o, mecazen sevgili) deyip sevgiliyi andığı için de acziyet içinde baş indiriyor. Yani iki hâl birbirine tam tezat... Birisi büyüklenme, diğeri tevazu... Sevgili uğruna çekilen acılarda büyüklenme; sevgili adını anarken (onun karşısında) kendini hiçe sayma, tevazu...