Modernite fikri hem geçmişin kökten bir eleştirisini hem de değişime ve geleceğin değerlerine kesin bir bağlılığı dile getirdiğine göre, modernlerin, özellikle de son iki yüzyıl boyunca, neden çatışmacı “avant-garde” (ya da “advance guard” [öncü güç], ya da “vanguard” [ileri kol]) eğretilemesini edebiyat, sanatlar ve politika da içinde olmak üzere çeşitli alanlara uygulamayı yeğlediğini anlamak zor olmasa gerek.

Kavramın apaçık savaşçı içermeleri, çok yerinde bir biçimde, avant-garde’ın daha geniş bir modernite anlayışına borçlu olduğu bazı tavırları ve yönsemeleri hedefliyor– sert bir saldırganlık, törelere uymazlık (nonconformism) övgüsü, yol açıcı cesur keşif ve daha genel bir planda, zaman’ın ve içkinliğin ebedi, değişmez ve aşkın olarak belirlenmiş görünmeye çalışan gelenekler üzerinde sonul zaferine olan güven.

1940’lardan 1970’lere değin dillerde çok dolaşan bir kavramdı varoluşçuluk... Yalnızca entelektüeller arasında değil, kitle kültürü düzeyinde de anılan bir kavramdı. Varoluşçuluk deyince, kafa işi yapanlar kalemlerini ve dillerini çekip bitmez tükenmez tartışmalara girerken, sokaktaki insanın aklına Paris’in kıraathaneleri, bunalımlı aydınları, aykırı sanatçıları gelirdi. Varoluşçuluğun ne anlama geldiğine değin herkesin anlaştığını söylemek güç. Ancak herkesin ortak yönü bu kavramı işitir işitmez Sartre’dan söz etmeleriydi.

Bu kavramı ilk kullanan Sartre değildir. Varoluşçuluktan söz edince anılması gereken başka adlar da vardır. Ancak Sartre varoluşçuluk kavramına hepsinden çok sahip çıkıp kendince tanımlamaya giriştiği için varoluşçulukla özdeş hale gelmiştir. Varoluşçuluk deyince Gabriel Marcel’den Simone de Beauvoir’a, Albert Camus’ye dek anılacak, kimisi ikincil olsa da birçok ad daha bulunmaktadır.

Benim bildirim genellikle eğretilemeli olduğu için sempozyuma katılan bazı kişiler söylemek istediğim şey hakkında, özellikle de Mailer’den aldığım pasaj üzerine şaşkınlıklarını dile getirdiler. Aşağıda, bildirinin kanıt olarak gösterdiği, imlediği ya da dayandığı gerçeğe uygun on “tez”i bulacaksınız.

1. Eğretilemenin ne olduğu bir tek yanıtla asla belirlenemez. Sözcüğün kendisi bugün, bizim benzerlik ve farklılık kavramlarımızın bütün belirsizliğinin konusu haline geldiği için, benzerliklerin ve farklılıkların birbiriyle nasıl bir ilişki içinde olduğuna değgin felsefi görüşlerin indirgenemez çokluğu, her zaman, eğretilemenin ne olduğu ve ne olmadığı arasında farklı sınırlar üretecek olan çelişkili tanımlamalar doğuracaktır. Dolayısıyla, donmuş, tek tanımlamalara değil, bu “temelde tartışmalı kavramın” sınıflandırmalarına gereksinimimiz vardır.

Doğumunun yüzüncü yıldönümünü yaşadığımız bu yıl J.P. Sartre’ı kişiliği ve yapıtlarıyla anmak, benim kuşağım için aynı zamanda yaşamlarımızın ve yaşadıklarımızın önemli bir bölümünü yeniden düşünmek ve onu irdelemek anlamına geliyor.

Geriye bakışla şunu görüyorum: Yaşamımın onun ömrüyle kesiştiği 1980 yılına kadar en kritik noktalarda dönüp Sartre’ın yazdıklarına, yazar ve politikacı olarak yaptıklarına bakmışım, onu kendime örnek almaya cesaret ettiğimde kendimi eleştirmişim, eleştiremediğimde ise ondan uzaklaşmaya çalışmışım, ama daima hayranlıkla, bir Fransız entellektüelinin yaşamdaki olanaklarına (eğitimi, yaşama tarzı, dostları ve özgürlüğü) duyduğum, duyabileceğim gıptayla, Sartre’ı okumak benim için kaçınılmaz bir lüks ve tutku olmuş.

Giriş
Ortadoğu kökenli din ve inanışlar içinde kan fenomenine sıkça rastlanmakta, bazı hallerde bu fenomenin söz konusu din ve inanışların odağına kadar taşındığı görülmektedir.1 Örneğin Eski Mısır mitolojisinde kan, gök tanrıçası Nuth'un her sabah güneş tanrısı Re'yi doğurmasına eşlik eden tan kızıllığı olarak yorumlanmaktaydı. Güneşin doğuşu sırasındaki kızıllık, Re'nin doğumu sırasında akan kan olarak görülüyordu.2

Öte yandan Sümer yaratılış mitosu Enûma Eliş'te tanrı kanının, insanın yaratılışında temel öğe olarak kullanıldığı görülmektedir: Yarattıklarından sıkılarak onları yok etmek isteyen “ilk öncel” tanrı Apsu'nun, tanrı Ea tarafından öldürülmesi üzerine Apsu'nun eşi Tiamat, Ea'ya karşı gelecek, Ea'nın Apsu'dan olan oğlu Marduk bunun üzerine Tiamat'ı öldürerek onun bedeninden yeri ve göğü yaratacaktır. Bunun üzerine Marduk, insanoğlunun yaratılması için, Tiamat'a bağlı olup da artık köle durumuna düşmüş olan tanrılardan birinin kurban edilmesini isteyecektir. Kurban edilmesine karar verilen ve Ea'nın hükmüyle damarları kesilerek öldürülen tanrı Kingu'dur: “Bağladılar Kingu'yu, Ea'nın önünde tuttular; ceza verdiler ona, keserek kanını(n ana damarlarını). Kanından yarattılar insan soyunu” (Tablet VI).3