Mağlubun eline avunacağı bir tutamak bırakmamak fazla mı zalimce olur? Geleceğine ilişkin bir umuda emek vermek istemesi onun ruh dengesine şifa yerine geçmez mi dersiniz?

Brigge, “notlar”ının bir yerinde şunları yazar: “O gün bu gün, kendi gördüklerimi de hesaba katarak, ölüm korkusuna dair çok şeyler düşündüm. Bana öyle geliyor ki, ölüm korkusunu duydum diyebilirim. Şehrin kalabalığında, halkın ortasında, çoğu vakit tamamen sebepsiz ölüm korkusunun hücumuna uğruyordum.

Oysa senaryo onun üzerine kurulmuş ve sahneye bu senaryo sürülmüştü. İlkin “Cumhuriyet mitingi” adı altında derleme kalabalıklarla üç büyük kentte toplantılar düzenlendi. Ardından 27 Nisan'da askerlerin internetteki muhtırası yayınlandı.

Tarih filozofu Collingwood, öğrenci statüsü ile tarihsel düşünme deneyimi edinilemeyeceğini söyler. Ona göre, ders kitapları yaşayan gerçek tarihçilerin şimdi düşündüklerini değil, ders kitabının oluşturulduğu zamanın dışındaki bir zamanda, ham malzemenin meydana getirildiği geçmişteki bir zamanda yaşayan gerçek tarihçilerin düşündüklerini tasvir eder.

“Diyelim ki paralel çizgiler bir noktada birleştiler, diyelim ki bunu ben de kendi gözlerimle gördüm; öyleyken, bunu kendi gözümle gördüğüm halde, sadece 'birleştiklerini gördüm' derim, ama gene de, gerçekten öyle olduğunu kabul edemem. İşte, benim anlatmak istediğim bu, Alyoşa!.. Benim tezim budur! Artık bunu sana ciddi söylüyorum.”