Boris Pasternak

CIA'in, Pasternak'ın romanı 'Doktor Jivago'yu, Sovyetler Birliği'ne ders vermek için kullandığını söyleyen Ivan Tolstoy, kitabın Paris'te basılmasının ve yazarının Nobel'i almasının sağlandığını iddia ediyor

Boris Pasternak, 1955 yılında Doktor Jivago'yu tamamlayıp bir Sovyet yayınevine teslim etti. Devrim döneminde geçen ve iki kadın arasında bi-namaz kalmış bir adamı konu edinen roman, yayınevi tarafından reddedildi. Ne var ki romanın manüskrisi bile Sovyet yetkililerin tepkisini çekmeye yetti: 1956'da Sovyetler Birliği Dışişleri Bakanı'nın ve KGB'nin andaçlarında Doktor Jivago'nun adı, Sovyetler'i kötülemeye, Sovyet yaşam biçiminden soğutmaya çalışan bir metin olarak geçti.

Son birkaç yıldır krizde olan Amerikan yayıncıları, maliyetleri düşürmek ve kitap pazarına yeni kitaplar sunmanın riskini azaltmak için, yazarların avanslarından kısmaya başladı

Türkiye'de yazarlara (ve çevirmenlere), kitaplarının yayımlanması karşılığında telif ücreti ödenmesi, ancak son on beş yılda yaygın sayılabilecek bir uygulama haline geldi; sözleşmeler yapılır, yüzdeler belirlenir oldu. Hangi yazarın hangi yayınevinden yüzde kaç aldığı, kitaplarının ilk baskısının kaçar adet yapıldığı, 'transfer' olduysa nasıl bir transfer ücreti verildiği konusunda yoğun dedikodular yapıldı, kıskançlıklar su yüzüne çıktı. Bir dönem yazarlar, büyük ve güçlü yayınevlerinden yüzde 15 alabiliyor, bazı yazarlar için bu yüzde 18'e, hatta 20'ye çıkabiliyordu; sonraları pek çok yayınevi, bu yüzdelere kolay kolay yanaşmaz oldu.

Slavoj Zizek

Amerika'da nefret suçu ve nefret sözleri üstüne koca bir literatür var, pek çok Avrupa ülkesinin ceza yasasında ifade özgürlüğü korunuyor. Almanya'nın ceza yasası ise ajitasyon yaratacak ifadeleri cezalandırıyor

Hrant Dink'i öldüren tetikçi yakalandı, ama (çok sayıda yorumcunun da belirttiği gibi) katiller aramızda. Bu cinayetin uluslararası bir komplo olması (örneğin Gürcistan'dan Trabzon'a gelen CIA ya da KGB ajanlarının ajitasyonuyla gerçekleştirilmiş bir eylem olması) olasılığı, bunu değiştirmiyor: Türkiye'de bu tür cinayetlerin zemini her zaman vardı.

Bu zemini sıcak ve nemli tutan şeyse, düşünce ve ifade özgürlüğünün istendiğinde gayet net bir şekilde sınırlandırıldığı, hatta iptal edildiği bir ülkede, bazı şeylerin söylenmesinin hep serbest olması. Etnik ya da dini bir gruba, ya da bu tür aidiyetlerinden ötürü bireylere sözlü saldırıda bulunmak, hakaret etmek, onları hedef göstermek pek zor değil bizde, tabii eğer Türklükten ve Sünnilikten söz edilmiyorsa. Edildiğinde, bunun adına bölücülük diyoruz.

Hrant Dink'i hedef gösterenler, asıl bölücülüğü yapanlar değil mi peki?

Bu tür bir çifte standardın arkasına saklanmak ve ona oynamak, 'geber pis Ermeni' sözüyle 'geber pis Türk' arasında bir fark görmek ve ısrarla bu farkı yaşatmaya, oradan şiddet üretmeye çalışmak, Türklere 'hep kendine yontan bir millettir' demek değil mi? Bu da Türklüğe hakaret (ve dolayısıyla 301) kapsamına girmez mi?

'Japonlar kısa boylu ve kalleştir'

Norman Mailer'ın yazdıklarını etraflıca okuduğumda üniversiteye yeni başlamıştım, demek ki 80'lerin ortaları. 'Büyük Amerikan Romanı' denen şeyi yazacak yazarlardan biri olarak görülüyordu Mailer; işin kötüsü, o da kendisini böyle böyle gördü hep. Sert Erkekler Dans Etmez, Çıplak ve Ölü gibi kitaplar hep bu hırsın dışavurumu gibi gelmişti bana, ama sonradan, özellikle Kendim İçin Reklamlar'ı okurken anladım ki Norman Mailer yalnızca romanlarında değil, tüm yaşama biçiminde de aynı şeyi dışavuruyordu: Hep boyundan büyük işler peşinde gibiydi kısacası.

Sigmund Freud'un bir İsviçre otelinin kayıt defterine yazdığı birkaç satır, 20. yüzyılda araştırmacıların yanıtını bulamadığı bir soruyu tekrar gündeme getirdi: Freud, baldızı Minna Bernays ile bir ilişki yaşamış mıydı?

İnsan zihninin işleyiş biçimini hâlâ kesin olarak bilmiyoruz; bu işleyişi kavramaya çalışırken metaforlara sık sık başvurmamızın nedenlerinden biri de bu olsa gerek. Belleğin bir depoya benzetenler, biriktirme düşüncesinin günlük yaşamdaki biçimini zihne uygulamış oluyor; biriktirme düzenini öne çıkarmak isteyenlerse arşiv metaforunu yeğleyebiliyor.