Kasaba'dan başlayarak Nuri Bilge Ceylan sinemasının seyrini takip etmiş, izini sürmüş bir izleyici olarak Üç Maymun'u sessizce geçiştirmem elbette mümkün değil. Ancak filmi izlemekte gecikmiş olduğum için, yazmayı düşündüğüm birçok şeyi benden önce yazanlar oldu. Bu sebeple filmle ilgili önemli gördüğüm birkaç noktaya değinmekle yetineceğim. Ceylan'ın fotoğrafçılıkla başlayıp sinemayı da kapsayan bir bütünlük içinde akıp giden görsel zenginliği kayıtsız kalınamayacak kadar güçlü. İlk izlediğim filmi Mayıs Sıkıntısı'nda, olağanüstü tabiat ve insan karelerine dalıp gittiğimi, filmin anlattığı o küçük ve sıcak hikâyeyi neredeyse ıskalayacak hale geldiğimi itiraf etmeliyim.

Tuhaf söz değil mi? Sözü kendi başına bırakmaya o kadar alıştık ki, böyle kaideli sözler bize tuhaf geliyor artık. Oysa sözün bir aslının, bir esasının, bir kaide ve temelinin olması şarttır. Söz, konuşma balonları boş kalmasın diye icat edilmemiştir. Bir şey anlatmak, bir şeyi mânâlı kılmak gibi bir yükü vardır sözün. Bir refleks, bir seğirme, gayrı ihtiyari bir dil kaçağı da olamaz o halde. Aksine, akılla, fikirle, şuurla söylenmelidir söz. Yoksa bir nârâ gürlüğünde de olsa, bir fısıltı ürkekliğinde de, biz söz değil ses deriz ona. Sözün sese ihtiyacı yoktur ille de, ama sesin söze vardır. Söz olamayan ses avaredir, divanedir, biganedir.

Bu ülkede yaşayan herkesin artık iyice bellemesi gereken bir şey var: Biz hemen her gün sinirsel imtihanlardan geçirilen bir toplumuz. Hepimiz, sürekli yüksek tansiyonda yaşayan bünyeler gibi kendimizi dinlemeyi, kontrol etmeyi, önümüze çıkan/çıkarılan psikolojik engebeleri atlayarak geçmeyi öğrenmeliyiz. Böyle yaşamak ne kadar zor, ne kadar zahmetli olursa olsun başka çare yok gibi görünüyor: Sinir uçlarında yaşamayı öğrenmek zorundayız!

Son birkaç gün içinde önce Altınova'da, ardından Aktütün Karakolu'nda yaşananlar kuşku yok ki aynı paragrafa yazılması gereken hadiselerdir. Bunu hepimiz biliyoruz. Kim bilmezmiş gibi davranıyorsa, bilin ki bu toplumun bilincine ihanet halindedir. Birileri toplumsal sinir uçlarımız üzerinde ahlaksızca, insafsızca, vicdansızca oyunlar oynuyor.

Yaradan'ın ayların sultanı eylediği bu güzel zamanı, dünyanın nimetlerinden bir nebze el çekerek, nefislerimizi mümkün mertebe kötülükten uzakta tutmaya çalışarak, kötü söz söylememeye, kötü iş yapmamaya gayret ederek geçirdik. Hiçbiri tam olmadı belki ama, hepimiz bu rahmet zamanını Allah'ın emrettiği gibi yaşama azmini gösterdik. Her zaman olduğundan daha fazla insan olmaya, insan durmaya çabaladık. Bizim bu yönelişimiz, hayatı da bir parça etkiledi. Daha yaşanabilir, daha sakin, daha huzurlu günler geçirdik. Güneşin doğuşuna ve batışına, ufku saran hayranlık verici renklere kenetlendik. Aç ve muhtaç olanın halini ve ahvalini kendi nefsimizde yaşadık, bildik. Ramazan'la hiç değilse bir parça güzelleştik. İçimizde bir parça daha insanlık, bir parça daha güzellik biriktirdik.

Ramazan ayıyla birlikte hayata bakışımızda, gündeliklerimizde, yeme içme tasavvurumuzda, insanlarla hasbıhalimizde, ibadet ve varlık muhasebemizde bir başkalık hasıl olmuyorsa; esas olarak bizim kararmaya yüz tutmuş ruh semalarımızda gerçekte bir Ramazan hilali görünmemiş demektir. Rahmet ayında, rotası hayra dönük olmak şartıyla, farklı hisseden, farklı yaşayan, farklı şükreden, farklı ibadet eden ve farklı fikreden insanlar olabilirsek; o zaman bu mübarek ayın bir örtü gibi günahlarımızı örttüğünden, gökyüzünden boşalan yağmur damlaları gibi hayatımızı kirlerinden arındırdığından sözedebiliriz.

Bu farklılaşma ve arınma gayreti her Müslüman için yerine getirilmesi gereken bir vecibe olduğuna göre; sosyal hayatın da kullardaki değişimle orantılı bir değişim içine girmesi beklenmeli elbette. Aslında öyle de oluyor. Şükürler olsun ki ülkemizde Ramazan ayı hayatı hissedilir biçimde değiştiriyor. Üstelik öyle görünüyor ki giderek daha da fazla değiştiriyor. Benim kişisel gözlemlerim, son zamanlarda bu konuda yapılan kimi araştırmalarla paralellik taşımıyor anlayacağınız.