1936 yılının o sıcak Haziran gününde, Mısır bandıralı bir yolcu gemisi, nice zırhlıya, kruvazöre mezar olmuş, nice denizaltılara tekrar günışığını göstermemiş, Türk tarihinin en büyük zaferlerinden birine şahitlik etmiş olan Çanakkale Boğazı'na giriş yaptı.

Güvertesindeki, Gelibolu Yarımadası'nın binlerce Mehmetçik'e mezar olmuş, geçit vermez tepelerini, kıvrım kıvrım vadilerini yaşlı gözleriyle seyreden, avurtları çökmüş, yüzü sararmış, solgun kişi Mehmed Âkif'ten başkası değildi. Dile kolay, neredeyse 11 yıl sürgünde kaldıktan sonra vatanına dönüşünde onu ilk karşılayanlar, uğrunda Türk edebiyatının en güzel şiirlerini yazdığı Çanakkale Şehitleri olmuştu sanki...

Konuştuğum kişi, kendi anlayışınca, çoksatar özelliğini yazınsal nitelikle bağdaştırabilen bir romancıya duyduğu hayranlığı şu sözlerle dile getiriyordu: “Sonuçta olay bu; iyi öyküler anlatmak”. Yanlış anlaşılmak istemediğim için itirazda bulunmadım. Ama aslında soru hazırdı: kimin için iyi öyküler? Hangi bakış açısından iyi?

‘Şiir ile müzik sanatları arasında hem derinlemesine bir bağ, hem uçurumlar vardır. Şair veya müzisyen kendi alanlarının biricikliğiyle ilgilenir çokça. Şiirin müzikle olan akrabalığı biraz daha kaçınılmazdır. Örneğin ritim, müziğin kaçınılmaz bir parçasıyken, şiiri de şiir yapan temel bir öğedir. Şiirde, aslında lirik şiirde melodi ve ezgi kaçınılmaz unsurlardır.

Özellikle modern müziğin, melodi ve ritmin yanında armonik bir karakteri de var. Bu üç unsur buluşmadan enstrümantal bir yapının, müzik dilinin oluşması mümkün değildir. Geleneksel karakterli müziklerdeyse makam özel bir yere sahip. Şiir sanatındaysa uyak ve ölçü önceliklidir. Bu yolla, şiirde kendine özgü bir ritim oluşturulabilir.

Bu yapının oluşmasında biricik özellikse, enstrümanlar yerine sözcüklerin oluşturduğu seslerdir. Şiirin musikisini bu yolla sözcükler yaratır. Ritim ve melodi sözcüklerin seçimi ve dizelerin oluşmasıyla bir biçime döner. Biraz oylumlu, biraz da bilinesi konulardır bunlar.

Haz işten önce gelir. Oyun oynayan bir çocuk yaşamın sorumlulukları için alıştırmalar yapıyordur. Genç impalalar boynuzlarıyla itişip kakışırken eskrimcilik oynamaktadırlar. Cyrl Smith, sanat için sanatın eski önemli teknolojik atılımlara götüren ana yol olduğunu söylüyor. Eğretileme yolu da öyle: şenlikli düzyazıda ve yüksek şiirsel sanatta çiçeklenir, fakat bilimin ve felsefenin gelişen sınırlarında da yaşamsal önemdedir.

Gazların moleküler kuramı ustaca bir eğretilemeden ortaya çıkmıştır: bir gaz, saçmalık derecesinde küçük cisimlerin çok büyük bir sürüsüne benzetilmişti. Eğretileme o denli yerindeydi ki, harfi harfine doğru olduğu açıklandı ve böylece hemen ölü bir eğretileme haline geldi; hayal edilen minyatür cisimlerin gerçek olduğu açıklandı ve “cisim” sözcüğü hepsini kapsayacak şekilde genişledi. Son yıllarda, moleküller elektron mikroskoplarla gözlemlenmekte; ama ben ilk başlangıçtan söz ediyorum size.